Kadınların eğitimden sağlığa kazanılmış haklarını hedef alan AKP iktidarının yıllardır bitmeyen takıntılarından biri de kürtaj. Kadınlar tepkili: Yasaya göre 10 haftaya kadar kürtaj yasal ancak kanuna aykırı kriter üretip duruyorlar. Bu saldırılar ideolojik
Kadınların hakları AKP’nin iki dudağının arasına sıkıştırılmak isteniyor. Bir yanda beden hakkı diğer yanda sosyal haklar…
Son olarak AKP’li Cumhurbaşkanı Erdoğan, katıldığı Uluslararası Aile Forumu’nda aile planlamasını hedef alarak “Kürtaj cinayettir” sözlerini sarf etti. Doğurganlık hızındaki düşüşe değinen Erdoğan, bunun ekonomik sorunlardan kaynaklanmadığını öne sürdü ve 2026-2035 yıllarını da ‘aile on yılı’ ilan etti. Erdoğan’ın şaşmayan açıklamaları kadınlar üzerindeki baskının her geçen arttığını gösterdi.
Kadınlar ise yılın ‘aile’ değil ‘direniş’ yılı olduğunu söyledi. “Aile yılına karşı nasıl bir mücadele yürütmeliyiz” temasıyla yazın bir çalışma başlatacaklarını duyuran kadınlar, sağlıktan eğitime birçok hakkın iktidar tarafından kuşatıldığını vurguladı. Kadınların korumaya çalıştığı haklarından biri de “kürtaj”.
‘BU TAMAMEN İDEOLOJİK’
Özellikle 2012 yılında dönemin Başbakanı Erdoğan’ın anayasal bir hak olan kürtajı ‘cinayet’ olarak tanımlamasının ardından erişim giderek zorlaştı.
Türkiye’de yasal olarak gebeliğin ilk 10 haftasında isteğe bağlı kürtaj hakkı bulunmasına rağmen, bu hak fiilen tanınmıyor. Bugüne baktığımızda ülkenin pek çok noktasında kürtaj yapan devlet hastanesi sınırlı. Devlet hastanelerinde kadınlar, doktorların keyfi engellemeleri ve sistematik direnişle karşı karşıya kalırken, özel hastaneler ise astronomik fiyatlarla erişimi adeta imkânsız hale getiriyor. Erişimin kısıtlanması ise kadınların istenmeyen gebelikleri sürdürmesine ya da hayatlarını riske ederek düşük yapmaya çalışmalarına neden oluyor. Kadınlar “Bu durum, kadınların sağlık hakkını yok sayan ve derin bir adaletsizliğe neden olan bir tabloyu gözler önüne seriyor. Yasaya göre 10 haftaya kadar kürtaj yasal, kadın bekarsa sadece kadının rızası yeterli. Başka bir şart aranmıyor ancak devlet hastaneleri kürtaj yapmamak için yasaya aykırı kriter üretip duruyor. Ücretsiz kürtaj birçok ilde neredeyse imkânsız” diyerek tepki gösterdi.
Yaşadıklarını anlatan bir kadın, hamile kaldıktan sonra hastaneye başvurduğunu ancak doktorun onu vazgeçirmeye çalıştığını söyledi. A.A.* adlı kadın yaşadıklarını şöyle aktardı: “Kürtaj olmak için hastaneye başvurduğumda beni vazgeçirmeye çalıştılar. Ailem de evlilik dışı hamile kaldığım için istemiyordu. Ben de doğurmak istemedim. Hastanede zorla fetüsle iletişim kurmam zorlandı. Böyle vicdani hamleler yapılmamalı. Bağ kurmak zorunda bırakıldım. Ben de devlet yerine özele başvurdum ve orada aldırdım. Benim psikolojim anne olmaya müsait değil. Ben hayatımın hiçbir evresinde de anne olmak istemedim ancak buna zorlayan doktorlar ve hastaneler oldu. Bu cesareti veren de elbette Cumhurbaşkanı. Kısıtlamaların sebebi tamamen ideolojik.”
KAYGILARI ARTIYOR
Hekimler ise kamu hastanelerinde kürtaj işleminin azaldığı konusunda kadınları destekleyen açıklamalar yaptı. Hekimler, “Kadınlar özel hastanelere ve muayenehanelere mecbur bırakılıyor” dedi. Psikiyatristler ise sağlık hakkının bu şekilde kısıtlanmasının kadınların ruh sağlığını da etkilediğini vurguladı. Öte yandan yapılan çalışmalar ve kapsamları araştırmalar da kürtaj yaptırmaları engellenen kişilerin, kürtaj yaptırabilenlere kıyasla daha yüksek düzeyde kaygı, daha düşük yaşam memnuniyeti yaşadığını ortaya koydu.
*Kadının ismi güvenlik gerekçeleri nedeniyle gizlenmiştir.
***
HER KOŞULDA KADININ RIZASI ŞART
Türkiye’de isteğe bağlı kürtaj 1983’te yasallaştı, kanunen gebeliklerin 10. hafta sonuna kadar, kadının saldırıya maruz bırakılması durumunda ise 20. hafta sonuna kadar gebeliğin sonlandırılması yasal. Ancak pratikte kadınların kürtaj hakkına erişemediği tartışılıyor.
• Kadının rızası olmadan kürtaj yapmak suçtur. Rızası olmadan bir kadının çocuğunu düşürten kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (TCK 99)
• Yasada kürtaj için özel sağlık kuruluşu veya devlet kuruluşu diye bir ayrım yoktur.
• Kürtaj işlemi sırasında kadının beden veya ruh sağlığı bakımından bir zarara uğramasına neden olan kişi altı yıldan on iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (TCK 99)
***
Türkiye’de 12 il 184 kamu hastanesinde yapılan bir araştırmada sadece 9 hastanenin isteğe bağlı kürtaj yaptığı ortaya çıkmıştı. 184 hastaneden kürtaj talebine yapılan dönüşler şöyleydi:
İsteğe bağlı kürtaj yapan hastane sayısı: 9
Gerekçeli kürtaj yapan hastane sayısı: 65
Kürtaj yapmayan hastane sayısı: 76
Diğer/Cevap vermeyen hastane sayısı: 34
***
‘AİLE YILI’NA DİRENECEĞİZ
Politikalarını aile üzerine kuran AKP’ye karşı “2025 yılını direniş yılı” ilan eden kadın örgütleri, mücadelelerini büyütüyor.
Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu Temsilcisi Tülin Osmanoğulları:
Kadınlar sömürülmeye çalışılıyor. İşte ‘3 çocuk doğurana KPSS şartı aranmaksızın devlet memurluğu’ gibi. Bu ülkede devlet memuru ne kadar maaş alıyor ki? Ücretsiz kreş, bakım desteği ya da kira desteği veriyor mu? Bunlara karşı mücadele yürüteceğiz.
Mor Dayanışma Üyesi Zeynep Eda Berfin Tozlu:
Aile yılına karşı sözümüzü sokaklarda söyledik. Bütün yazı ‘aile yılı’na odaklandığımız, bir yandan da kadınlarla bir araya gelip ‘Aile yılına karşı niye mücadele etmeliyiz? Bu mücadeleyi nasıl büyütebiliriz?’ diye konuşacağımız bir planlama var önümüzde.
***
• Kürtajın kısıtlı olduğu ya da belirli durumlarda yasal olan ülkelerden bazıları şunlar: Polonya, Endonezya, Hindistan.
• Kürtajın tamamen yasaklandığı ülkelerden bazıları şöyle: El Salvador, Filipinler, Senegal, Malta.
***
Tayyip Erdoğan’ın kürtaja ilişkin kurduğu cümlelerden yalnızca birkaçı:
Her kürtaj bir Uludere’dir. Bu milleti bu tür bir tehditten kurtarmamız lazım. Bunun yasal düzenlemesi gerekiyorsa, bunu da yapacağız.
Kürtaj, sezaryen gibi konular insani değildir, gayriahlakidir. Bu milletin soyunun kurutulmasına müsaade edemeyiz.
Kürtaj cinayettir en az 3 çocuk.
Biz muhafazakâr demokrat bir partiyiz. Böyle bir partinin, böyle bir hükümetin kürtaja onay vermesi mümkün değildir.
Kürtaj bir nüfus mühendisliğidir. Bu ülkenin neslini azaltmaya yönelik planlı bir operasyondur.
***
YAŞAMAK ‘HARAM’
Afrika ülkelerinin çoğunluğunda kürtaj yasaları sıkı. Kongo, Senegal, Sierra Leone, Moritanya’da tamamen yasak.
Arap ülkelerinde ise tablo daha kötü. Gerici ve baskıcı politikalarıyla kadınların hakları sağlık alanında da kuşatılmış. Sadece Tunus’ta isteğe bağlı kürtaj yasal, onun dışında Arap ülkelerinde annenin hayatı tehlikedeyse belirli bir yasal prosedür sonucunda kürtaj yapılabiliyor. Cinsel saldırı, ensest, ekonomik veya ruhsal gerekçeler kabul edilmiyor. Toplumsal baskı, dini müdahale kadınların temel sağlık hakkına erişimini engelliyor. Bazı örnekler şöyle:
Suudi Arabistan
‘Haram’ görülüyor. Yasal olarak yasak ancak onaylanırsa iki doktorun ve ailenin onayı gerekiyor.
Mısır
Kürtaj yasak ve suç. Mısır’da, kürtaj talep eden kadınlar genellikle gizli işlemler yaptırıyor.
BAE
Cinsel saldırıda izin veriliyor. İşlem, doktor onayı gerektiriyor ve çok katı yasal düzenlemelerle denetleniyor.
Irak
Irak’ta, kürtajla ilgili toplumsal kabul oldukça düşük olup, genellikle yasadışı veya gizli şekilde yapılıyor.
Fransa
2024’te kürtaj hakkı Anayasa’ya girdi. 14. haftaya kadar isteğe bağlı kürtaj yasal ve ücretsiz. Kürtajı anayasal güvenceye alan ilk ülke.
İsveç
Onsekizinci haftaya kadar kürtaj serbest. Kürtaj, sağlık sigortası kapsamında ücretsiz.
Almanya
İlk 12 haftaya kadar yasal ama “danışmanlık şartı” prosedürü işletiliyor. Kürtaj öncesi zorunlu danışmanlık ve 3 gün bekleme süresi var.
Kolombiya
2022’de Anayasa Mahkemesi kararıyla kürtaj 24. haftaya kadar serbest oldu.
Arjantin
2020’de yasal hale geldi. İlk 14 haftaya kadar ücretsiz kürtaj hakkı var.
ABD
Kaliforniya, New York gibi eyaletlerde serbest; Teksas, Florida gibi eyaletlerde büyük kısıtlamalar ya da yasak var. Alabama ve Missouri gibi eyaletlerde ise her koşulda yasak.
Macaristan
İlk 12 haftaya kadar yasal ama Başbakan Viktor Orban hükümeti kürtaj karşıtı politikalar izliyor. 2022’de kadınlara fetüsün kalp atışlarını dinletme zorunluluğu getirildi.
Kaynak: Birgün
