{"id":9103,"date":"2025-10-24T17:40:58","date_gmt":"2025-10-24T14:40:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/?p=9103"},"modified":"2026-01-02T17:08:01","modified_gmt":"2026-01-02T14:08:01","slug":"modern-psikolojiye-feminist-elestiriler-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/2025\/10\/24\/modern-psikolojiye-feminist-elestiriler-1\/","title":{"rendered":"Modern Psikolojiye Feminist Ele\u015ftiriler-1"},"content":{"rendered":"\n

G\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya, ciddi bir karga\u015fa ve k\u00f6t\u00fcye gidi\u015f i\u00e7inde ve her ge\u00e7en g\u00fcn bu karga\u015fa derinle\u015fiyor. Buna ra\u011fmen toplumun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, t\u00fcm sorunlar\u0131 durduracak ve iyile\u015ftirecek \u015feyin psikoloji oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nda. \u0130nsanlar, toplumsal sorunlar\u0131 sorgulamak yerine \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bireysel terapilerde ve ki\u015fisel geli\u015fim y\u00f6ntemlerinde ar\u0131yor. Oysa bu yakla\u015f\u0131m sistemin yaratt\u0131\u011f\u0131 krizleri g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131yor.<\/p>\n

Kad\u0131nlar olarak, emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc ve patriyarkal \u015fiddet sarmal\u0131nda bu krizlerin en a\u011f\u0131r y\u00fck\u00fcn\u00fc omuzlar\u0131m\u0131zda ta\u015f\u0131maya devam ediyoruz. Toplumsal bask\u0131lar ve dayat\u0131lan cinsiyet rolleri ya\u015fam alanlar\u0131m\u0131z\u0131 giderek daralt\u0131yor ve b\u00fct\u00fcnsel sa\u011fl\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 bozuyor. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde rekor d\u00fczeye ula\u015fm\u0131\u015f antidepresan kullan\u0131m\u0131na ra\u011fmen iyilik ve esenlik h\u00e2lini yakalayam\u0131yoruz. Tam da bu y\u00fczden, sistemin bize sundu\u011fu \u201ciyile\u015fme\u201d tavsiyelerini tekrardan konu\u015fmam\u0131z ve tart\u0131\u015fmam\u0131z gerekiyor. Mor Dayan\u0131\u015fma \u0130stanbul Psikososyal Destek Komisyonu olarak, \u201cModern Psikolojiye Feminist Ele\u015ftiriler\u201d<\/strong><\/a> <\/strong>serisi ile ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 politik, tarihsel ve toplumsal ba\u011flamlar\u0131yla konu\u015fmak, tart\u0131\u015fmak ve bu alan\u0131 sosyalist feminist bir yakla\u015f\u0131mla d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in bir ad\u0131m at\u0131yoruz. <\/p>\n\n\n\n

Ruh Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Neden Politiktir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131 Psiko-sosyal Komisyonumuzun \u0130stanbul\u2019da yapt\u0131\u011f\u0131 \u201cModern Psikolojiye Feminist Ele\u015ftiriler\u201d oturumlar\u0131n\u0131n ilki olan \u201cRuh Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Neden Politiktir?\u201d konulu etkinli\u011finin de\u011ferlendirme yaz\u0131s\u0131 olarak kaleme al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r ve her oturumun konu ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 \u00f6zelinde yaz\u0131 dizisi olarak devam edecektir.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Serimizin ilk oturumunda \u201cRuh Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Alan\u0131n\u0131n Politikli\u011fi\u201d<\/strong> hakk\u0131nda konu\u015ftuk. Bu at\u00f6lyede, psikoloji alan\u0131n\u0131n kapitalist sistem i\u00e7erisindeki iddialar\u0131n\u0131, patriyarkal kapitalizm ile ili\u015fkisini, kolektif bir ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 alan\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015ft\u0131k. \u201cAcaba depresyonumuzun, anksiyetemizin, bunal\u0131m\u0131m\u0131z\u0131n, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu sistem ile bir ili\u015fkisi var m\u0131? Toplumsal iyile\u015fme olmadan, bireysel bir iyile\u015fme m\u00fcmk\u00fcn m\u00fc?\u201d gibi sorular\u0131n cevab\u0131n\u0131 arad\u0131k. Bu yaz\u0131y\u0131, kolektif iyile\u015fmenin bir par\u00e7as\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczden kolektif bir \u015fekilde kaleme ald\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalist Sistemde Psikolojinin \u00c7aresizli\u011fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Psikoloji, en temelde insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeyi hedefleyen bir bilim dal\u0131. Her ne kadar g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn sava\u015flar, soyk\u0131r\u0131mlar, katliamlar d\u00fcnyas\u0131nda bu hedefinden olduk\u00e7a uzak d\u00fc\u015fse de… Kapitalizmin derinle\u015fen krizleri, g\u00fcvencesiz \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, artan yoksulluk ve yabanc\u0131la\u015fma; bireyin, \u00f6zellikle de kad\u0131nlar\u0131n, ya\u015fam alan\u0131n\u0131 gitgide daralt\u0131yor. Sistemin yaratt\u0131\u011f\u0131 ekonomik ve sosyal krizler, insanlar\u0131 daha uzun \u00e7al\u0131\u015fmaya ve s\u00fcrekli olarak \u00fcretmeye zorlarken bireyin sade bir insan olarak ya\u015famdaki idealleri, kendisinden kopup uzakla\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan\u0131n potansiyelini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karmak iddias\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilen psikolojik kuramlar, genellikle yetersiz kal\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc ana ak\u0131m psikoloji insan\u0131n bireysel potansiyelini ger\u00e7ekle\u015ftirmesini, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumdan ve maddi ger\u00e7ekliklerden soyutlayarak ele al\u0131yor. Yani, bahsedilen \u201cbireysel\u201d potansiyeli ger\u00e7ekle\u015ftirmek hem ki\u015fi hem de ki\u015finin ya\u015fam\u0131 birlikte \u00fcretti\u011fi di\u011fer ki\u015filer i\u00e7in ger\u00e7ek bir de\u011fi\u015fim potansiyeli ta\u015f\u0131m\u0131yor. Kapitalizmin i\u00e7ine do\u011fan psikoloji bilimi, bu bireysel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan kurtulam\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc zaten kendisi kapitalist ideolojiden besleniyor.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn bildi\u011fimiz psikoloji, tarafs\u0131z bir bilim de\u011fil; tam tersine, egemen s\u0131n\u0131flar\u0131n ve ko\u015fullar\u0131n i\u00e7inden do\u011fan bir bilim. Psikolojiyi anlamak i\u00e7in onun nas\u0131l kuruldu\u011funa, yani \u201cpsikolojik olan\u201d\u0131n tarihsel olarak nas\u0131l in\u015fa edildi\u011fine bakmam\u0131z gerekiyor. \u00dcniversitelerde anlat\u0131lan psikoloji tarihi genellikle kronolojik bir s\u0131rayla sunulur: kim, hangi kuram, hangi kitap\u2026 Ancak bu anlat\u0131, psikolojinin i\u00e7inde geli\u015fti\u011fi kapitalist ve ataerkil<\/strong> sistemi \u00e7o\u011fu zaman g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lar. Oysa psikolojinin tarihi, kapitalizmin tarihi ile paralel ilerler.<\/p>\n\n\n\n

Ana ak\u0131m psikoloji; i\u015f\u00e7ilerin, kad\u0131nlar\u0131n, LGBT\u0130+\u2019lar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131 g\u00f6rmezden gelir. S\u0131kl\u0131kla, toplumsal e\u015fitsizlikleri sorgulamak yerine, bireyleri mevcut sisteme uyumlu h\u00e2le getirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. End\u00fcstri\/\u00f6rg\u00fct psikolojisi bunun en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fidir. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n motivasyonunu ve verimini art\u0131rmay\u0131 hedeflerken 10-12 saat \u00e7al\u0131\u015fan bir i\u015f\u00e7inin neden t\u00fckenmi\u015f oldu\u011funu sorgulamaz. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131 daha verimli h\u00e2le getirmek i\u00e7in \u201cmotivasyon teknikleri\u201d, \u201cperformans de\u011ferlendirme sistemleri\u201d gibi psikolojik ara\u00e7lar sunar. Bu ara\u00e7lar kula\u011fa masum gibi gelse de asl\u0131nda patronun k\u00e2r\u0131n\u0131 artt\u0131rmay\u0131 hedefler, patrondan taraft\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretler, k\u00f6t\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, uzun mesai saatleri, mobbing gibi ger\u00e7ekler yok say\u0131larak geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bu durum ile y\u00fczle\u015filmedi\u011fi s\u00fcrece, yap\u0131lan her uygulama emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcne giden yollar\u0131 a\u00e7ar. <\/p>\n\n\n\n

Benzer \u015fekilde erkek egemen d\u00fczende kad\u0131nlar\u0131n kayg\u0131s\u0131, sistemin yaratt\u0131\u011f\u0131 bask\u0131larla ili\u015fkilendirilmek yerine bireysel bir sorun olarak ele al\u0131n\u0131r. Psikoloji tarafs\u0131z de\u011fil, patriyarkadan yanad\u0131r. Tarih boyunca kad\u0131nlar\u0131 \u201chisterik\u201d olarak tan\u0131mlayan da LGBT\u0130+ varolu\u015funu bir \u201chastal\u0131k\u201d olarak g\u00f6ren de ayn\u0131 d\u00fczendir.<\/p>\n\n\n\n

Psikoloji, di\u011fer bir\u00e7ok bilim gibi erkek egemen ve kapitalist sistemin i\u00e7inden do\u011fmu\u015f, onun g\u00fc\u00e7 ili\u015fkileriyle \u015fekillenmi\u015ftir. Bu perdeyi y\u0131rtmak kolay de\u011fildir ama bazen o perdeyi h\u0131zla, sert\u00e7e y\u0131rtmak gerekir. Mor Dayan\u0131\u015fma Psiko-sosyal Komisyonu olarak gerekli olan\u0131n; kad\u0131nlar, LGBT\u0130+\u2019lar taraf\u0131ndan perdeyi y\u0131rt\u0131p ger\u00e7e\u011fi a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karma cesaretine sahip olmak oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyoruz. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sistemin i\u00e7inde ya\u015farken bizi kurtaracak \u201ctarafs\u0131z\u201d bir yer yoktur. <\/p>\n\n\n\n

Psikolojinin K\u00f6r Noktas\u0131: Birey mi Sorunlu, Sistem mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan toplumsal bir varl\u0131kt\u0131r, i\u00e7inde do\u011fdu\u011fu toplumla s\u00fcrekli bir etkile\u015fim h\u00e2lindedir. Birey, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumun maddi ko\u015fullar\u0131ndan etkilenir ve ayn\u0131 zamanda toplumu \u015fekillendirir. Kapitalist ideoloji taraf\u0131ndan birey ve toplum bize sanki birbirinden kopuk iki z\u0131t kutup gibi sunulur. Toplulu\u011fun par\u00e7as\u0131 olmak, kalabal\u0131klar i\u00e7inde kaybolmak ve \u00f6zg\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yitirmek gibi g\u00f6sterilir. Oysa birey ve toplum s\u00fcrekli birbirini besleyen, diyalektik bir ili\u015fkidedir. \u0130nsan ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyay\u0131 var eder, var etti\u011fi d\u00fcnya da insan\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zellikle son birka\u00e7 on y\u0131ld\u0131r mutluluk, \u201cki\u015fisel geli\u015fim\u201d ad\u0131 alt\u0131nda re\u00e7ete ediliyor. Ki\u015fisel geli\u015fim, \u201ckendine odaklan, i\u00e7ine d\u00f6n, seni mutsuz edenlerle g\u00f6r\u00fc\u015fme, uzakla\u015f\u201d gibi y\u00fczeysel mottolarla, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplumdan yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f bir insan modeli \u015fekillendiriyor. Olabildi\u011fince \u00e7at\u0131\u015fmadan dolay\u0131s\u0131yla y\u00fczle\u015fmelerden de ka\u00e7\u0131nan, g\u00fcn\u00fcn sonunda sadece kendinden sorumlu bu modern birey mutsuzluklar\u0131, korkuyu, kayg\u0131y\u0131; k\u0131sacas\u0131 insan\u0131 insan yapan t\u00fcm duygular\u0131 yaln\u0131z ba\u015f\u0131na anlamland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Halbuki duygular da payla\u015ft\u0131k\u00e7a, bir ba\u015fkas\u0131yla kurulan ili\u015fkide anlam kazan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizmde de ki\u015fisel geli\u015fim k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde de \u201cverimlili\u011fi\u201d d\u00fc\u015f\u00fcrecek negatif duygular ve \u00f6zellikler istenmez hatta k\u00f6t\u00fclenir. B\u00f6ylelikle kapitalizm kendi h\u0131zl\u0131 ve seri \u00fcretim \u015fekline uygun yeni bir insan modeli yarat\u0131r. Bu insan; \u00e7\u0131karc\u0131, rekabet\u00e7i ve performans odakl\u0131d\u0131r. Onun i\u00e7in i\u015f, her \u015feyden \u00f6nce gelir; ona b\u0131rak\u0131lan bo\u015f zaman ise, Marksist teoriye g\u00f6re, bir sonraki i\u015f g\u00fcn\u00fcnde kendini yeniden \u00fcretmesine ancak yetecek kadard\u0131r. B\u00f6ylelikle, kapitalist sistem i\u00e7in verimli olmayan (i\u015flevselli\u011fi bozan) her duygu (\u00fcz\u00fcnt\u00fc, mutsuzluk, \u00f6fke, kayg\u0131 gibi) ilkelle\u015ftirilip k\u00f6t\u00fclenir. Sistem bir \u201cnormal\u201d kurgular ve bunun d\u0131\u015f\u0131nda kalan herkes \u201canormal\u201d say\u0131l\u0131r. Bu tarz k\u00f6t\u00fc (negatif) duygular, bireyin i\u015flevselli\u011fini bozdu\u011funda da sistem taraf\u0131ndan sa\u011fl\u0131ks\u0131z olarak damgalan\u0131r. \u0130\u015flevsellik bozuldu\u011funda sistem bunu \u201cd\u00fczeltmek\u201d i\u00e7in bir ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 g\u00f6revlendirir, ki\u015fi normalin i\u00e7ine geri \u00e7ekilir, bunun ad\u0131na iyile\u015fme denir. Bireyin k\u00f6t\u00fc ruh h\u00e2linin nedeni bireyin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ekonomik ve toplumsal ko\u015fullara bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n bireysel g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fcklere, yetersizliklere atfedilir. Bu ko\u015fullar g\u00f6rmezden gelinerek yap\u0131lan her de\u011ferlendirmede insan\u0131n toplumsal bir varl\u0131k oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi bilerek yads\u0131n\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Peki, bir\u00e7ok ki\u015finin benzer problemler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bu sistem de\u011fi\u015fmeden ger\u00e7ek iyile\u015fme olabilir mi? Ana ak\u0131m psikoloji, bu sorular\u0131 sormak yerine ki\u015fisel geli\u015fim re\u00e7eteleriyle bireyin kendisini \u201conarmas\u0131n\u0131\u201d ister. “G\u00fc\u00e7l\u00fc ol, dayan, de\u011fi\u015f, adapte ol” der. Ama kimse \u015funu sormaz: B\u00f6yle bir sistemin i\u00e7erisinde biz ne kadar g\u00fc\u00e7lenirsek g\u00fc\u00e7lenelim, kolektif bir iyile\u015fme m\u00fcmk\u00fcn olmadan bireysel olarak iyile\u015febilir miyiz?<\/strong> <\/p>\n\n\n\n

Depresyonun Politikli\u011fi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Psikoloji, bize ruhsal s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 adland\u0131rman\u0131n ve tan\u0131mlaman\u0131n yollar\u0131n\u0131 sunar. Ana ak\u0131m psikolojiye g\u00f6re rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n k\u00f6keni n\u00f6rolojiktir ve belli ko\u015fullar olu\u015ftu\u011funda semptomlar kendini g\u00f6sterir. Ana ak\u0131m psikoloji, sorunun neyden kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulamak yerine semptomlar\u0131 azaltmaya odaklan\u0131r. Bu haliyle sorun patolojikle\u015fir, klinikle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn bir ki\u015fi s\u00fcrekli kayg\u0131l\u0131 hissetti\u011fi, uykusuzluk \u00e7ekti\u011fi ya da i\u015f yerinde t\u00fckenmi\u015flik hissetti\u011fi i\u00e7in psikiyatriste ba\u015fvurdu\u011funda dakikalar i\u00e7inde \u201canksiyete bozuklu\u011fu\u201d tan\u0131s\u0131 almas\u0131 olas\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fc\u015fme s\u00fcresi \u00e7o\u011funlukla 10-15 dakikay\u0131 ge\u00e7mez. Tan\u0131 koymak, sorunu tan\u0131mlamak ve isimlendirmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir ama tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. \u201cNeden bu kadar kayg\u0131l\u0131y\u0131z?\u201d ya da \u201cKayg\u0131m\u0131z\u0131n alt\u0131nda yatan toplumsal ko\u015fullar neler?\u201d diye kimse sorgulamaz. Ayn\u0131 durum, d\u00fcnyada en yayg\u0131n zihinsel bozukluk olarak kabul edilen depresyon i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.<\/p>\n\n\n\n

Ki\u015finin bedensel ve ruhsal olarak t\u00fckenmi\u015f hissetti\u011fi, su\u00e7luluk duygusunun a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve iradesinin fel\u00e7 oldu\u011fu bir h\u00e2ldir depresyon. \u201cNeden her ge\u00e7en g\u00fcn daha fazla insan depresyona s\u00fcr\u00fcklenir?1<\/a><\/sup> Neden ya\u015fam enerjimiz hemen t\u00fckenir?\u201d Ana ak\u0131m psikoloji, bu sorular\u0131n yan\u0131t\u0131n\u0131 toplumsal yap\u0131da de\u011fil, bireyde arar. Depresyonu sadece gen, de\u011fi\u015fen beyin kimyas\u0131\/d\u00fc\u015f\u00fck serotonin d\u00fczeyi ile a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m depresyonun politik, ekonomik ve s\u0131n\u0131fsal ba\u011flam\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcnmez h\u00e2le getirir. S\u00fcrekli g\u00fcvencesizlik i\u00e7inde ya\u015fama hissi, bor\u00e7 stresi, cinsiyet\u00e7ili\u011fe ya da ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa maruz kalma deneyimi ki\u015finin sinir sistemi \u00fczerinde kal\u0131c\u0131 etkiler yarat\u0131r: Kortizol seviyesini de\u011fi\u015ftirir ve serotonin d\u00fczeyini d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcr. Yani depresyonun nedeni sadece beyindeki kimyasallar de\u011fil, o kimyasallar\u0131 de\u011fi\u015ftiren ya\u015fam ko\u015fullar\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kapitalist sistem, insan\u0131 \u00fcretim ara\u00e7lar\u0131ndan kopar\u0131p emek g\u00fcc\u00fcn\u00fc bir meta h\u00e2line getirir. Bu ko\u015fullarda insan\u0131n eme\u011fi \u00fczerinde denetimi yoktur, yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fin sonucunu sahiplenemez. Marx buna \u201cyabanc\u0131la\u015fma\u201d der. Yabanc\u0131la\u015fan insan; \u00fcretti\u011fi \u015feyle, di\u011fer insanlarla ve en temelde kendi benli\u011fiyle ba\u011f\u0131n\u0131 kaybeder. Bu kopu\u015f h\u00e2li; bug\u00fcn\u00fcn psikolojisinde depresyonun tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 anlams\u0131zl\u0131k, motivasyon kayb\u0131, de\u011fersizlik hissi, hayattan zevk alamama gibi bir\u00e7ok duyguyla \u00f6rt\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de ge\u00e7ti\u011fimiz y\u0131l 65 milyon 591 bin 252 kutuya2<\/a><\/sup> ula\u015fan antidepresan kullan\u0131m\u0131, yaln\u0131zca bir sa\u011fl\u0131k verisi de\u011fil; sistemin ruhsal krizi nas\u0131l bir s\u00f6m\u00fcr\u00fc arac\u0131na \u00e7evirdi\u011finin kan\u0131t\u0131d\u0131r. Kapitalist sistem \u00f6nce bireyi yaln\u0131zla\u015ft\u0131r\u0131r, ard\u0131ndan bu yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 depresyonu ki\u015fisel bir problem h\u00e2line getirir. Sistem, bireyi g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftirip umutsuzlu\u011fa s\u00fcr\u00fckler. Sonra da bu durumdan kurtulman\u0131n yollar\u0131n\u0131 yine kendi i\u00e7inde ki\u015fisel geli\u015fim, pozitif d\u00fc\u015f\u00fcnme, \u00fcretkenlik gibi kavramlarla sunar. B\u00f6ylece depresyonun toplumsal nedenleri g\u00f6r\u00fcnmez h\u00e2le gelir, sorun bireyselle\u015ftirilir. \u201cDaha iyi se\u00e7imler yaparsan, daha aktif olursan, daha pozitif d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsen depresyonda olmazs\u0131n.\u201d denir. Yani, depresyonda olman\u0131n sorumlulu\u011fu yine bireyin omuzlar\u0131na y\u00fcklenir. Sonra \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak terapi \u00f6nerilir. Psikolo\u011fa gidilir, ki\u015fi \u201ckendini g\u00fc\u00e7lendirmeye\u201d \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ve yeniden sistemin i\u015fleyen bir par\u00e7as\u0131 h\u00e2line gelir. K\u0131s\u0131r bir d\u00f6ng\u00fc i\u00e7inde birey, iyile\u015fti\u011fini san\u0131rken asl\u0131nda sistemin devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flar. Ya da ki\u015fiyi tekrar \u00fcretken h\u00e2le getirmek i\u00e7in antidepresanlar devreye girer. Sistem kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 ruhsal y\u0131k\u0131m\u0131 \u201chastal\u0131k\u201d olarak tan\u0131mlayarak bunu tekrar ve tekrar k\u00e2ra d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda depresyonun sadece n\u00f6rolojik bir durum de\u011fil, politik bir sonu\u00e7 oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. G\u00fcvencesizli\u011fin, de\u011fersizle\u015ftirmenin, yabanc\u0131la\u015fman\u0131n do\u011frudan \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Tam da bu nedenle, iyile\u015fme de politik bir meseledir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u201ciyi hissetmek\u201d antidepresanlarla de\u011fil, kolektif bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Klinik Psikoloji: Bir Rant Alan\u0131 <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm, psikolojinin alt dal\u0131 olan \u201cklinik psikoloji\u201d alan\u0131nda en yo\u011fun etkisini g\u00f6steriyor. Bug\u00fcn psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fc mezunu bir\u00e7ok gen\u00e7 i\u015fsiz, kendi alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda veya \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretlerle kliniklerde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Psikoloji meslek alan\u0131; y\u00fcksek fiyattan sat\u0131lan e\u011fitimlerle, \u00fccret kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 girilen stajlarla, \u00fcniversitedeki fahi\u015f fiyatl\u0131 klinik psikoloji y\u00fcksek lisans b\u00f6l\u00fcmleriyle, \u00fccretli s\u00fcpervizyonla olduk\u00e7a k\u00e2rl\u0131 bir piyasaya d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda. Bir\u00e7ok yeni mezun, bu e\u011fitimleri sat\u0131n alacak bir geliri olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in meslekten uzakla\u015fmak zorunda kal\u0131yor. Ayr\u0131ca psikologlara kamuda da yeteri kadar istihdam sa\u011flanm\u0131yor. G\u00fcn\u00fcn sonunda bu meslek, belirli bir gelire sahip olanlar\u0131n icra edebildi\u011fi bir meslek h\u00e2line geldi diyebiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Psikolojiye Feminist Bir Ufuk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve ele\u015ftirisini yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sorunlar\u0131n sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, hukuk gibi t\u00fcm alanlar\u0131n ortak bir sorunu oldu\u011funu biliyoruz. Sorunlar ortaksa \u00e7\u00f6z\u00fcmleri de ortakla\u015ft\u0131rarak  piyasala\u015fm\u0131\u015f ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 sekt\u00f6r\u00fcne alternatif yeni bir psikolojiyi in\u015fa edebiliriz. Bahsedilen in\u015fa s\u00fcreci ancak meslekta\u015flar\u0131n yan yana gelip deneyimlerini payla\u015fmas\u0131, bu alanda verilecek m\u00fccadele i\u00e7in kolektif, dayan\u0131\u015fmac\u0131 bir bilin\u00e7le hareket etmesiyle y\u00fcr\u00fct\u00fclebilir. \u00dccretsiz s\u00fcpervizyon gruplar\u0131, mesleki e\u011fitim dayan\u0131\u015fma gruplar\u0131 kurmak veya sahadaki hak ihlallerini takip edip bunlara dikkat \u00e7ekmek i\u00e7in kamuoyu olu\u015fturmak, meslek yasas\u0131 talebini yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak ve bunda \u0131srar etmek, meslek odalar\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7lendirilmesi, sendikal faaliyetler y\u00fcr\u00fctmek gibi somut ad\u0131mlar\u0131 atarak toplumsal \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici psikolojiyi kurabiliriz.<\/p>\n\n\n\n

Ger\u00e7ek bir iyilik h\u00e2li i\u00e7in kolektif iyile\u015fme alanlar\u0131 yaratmal\u0131 ve dayan\u0131\u015fma a\u011f\u0131n\u0131 kurmal\u0131y\u0131z. Bu da ancak ve ancak terapiyi ve psikopatolojiyi politikle\u015ftirdi\u011fimiz; bireyselli\u011fi, sistemin bireyi g\u00fc\u00e7s\u00fczle\u015ftirmesini ele\u015ftirdi\u011fimiz zaman m\u00fcmk\u00fcn olur. Yani, amac\u0131m\u0131z ana ak\u0131m psikolojiyi sosyalist feminist bak\u0131\u015f ile ele\u015ftirmek ve \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirici bir psikolojiyi yeniden in\u015fa etmektir.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
    \n
  1. \n \n Hidaka, B. H. \u201cDepression as a Disease of Modernity: Explanations for Increasing Prevalence.\u201d Journal of Affective Disorders<\/em>, 2012. PMC3330161.\n <\/a><\/em>\n \u21a9\ufe0e<\/a>\n <\/li>\n
  2. \n \n Gazete Oksijen. \u201cT\u00fcrkiye\u2019de antidepresan kullan\u0131m\u0131nda rekor art\u0131\u015f.\u201d 4 \u015eubat 2025.\n <\/a><\/em>\n \u21a9\ufe0e<\/a>\n <\/li>\n <\/ol>\n <\/section>\n<\/div>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    G\u00fcn\u00fcm\u00fczde d\u00fcnya, ciddi bir karga\u015fa ve k\u00f6t\u00fcye gidi\u015f i\u00e7inde ve her ge\u00e7en g\u00fcn bu karga\u015fa derinle\u015fiyor. Buna ra\u011fmen toplumun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, t\u00fcm sorunlar\u0131 durduracak ve iyile\u015ftirecek \u015feyin psikoloji oldu\u011fu kan\u0131s\u0131nda. \u0130nsanlar, toplumsal sorunlar\u0131 sorgulamak yerine \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc bireysel terapilerde ve ki\u015fisel geli\u015fim y\u00f6ntemlerinde ar\u0131yor. Oysa bu yakla\u015f\u0131m sistemin yaratt\u0131\u011f\u0131 krizleri g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131yor. Kad\u0131nlar olarak, emek…<\/p>","protected":false},"author":5,"featured_media":9116,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","_eb_attr":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[1247],"tags":[1473,1475,1474],"ppma_author":[1521],"class_list":["post-9103","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-psikososyal","tag-feminist-elestiri","tag-feminist-psikoloji","tag-modern-psikoloji","author-psikososyal-destek-komisyonu"],"authors":[{"term_id":1521,"user_id":0,"is_guest":1,"slug":"psikososyal-destek-komisyonu","display_name":"Psikososyal Destek Komisyonu","avatar_url":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/wp-content\/litespeed\/avatar\/23494c9101089ad44ae88ce9d2f56aac.jpg?ver=1784192493","author_category":"","first_name":"","last_name":"","user_url":"","job_title":"","description":""}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9103","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9103"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9103\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9125,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9103\/revisions\/9125"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/9116"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9103"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9103"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9103"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=9103"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}