{"id":6487,"date":"2024-05-26T08:55:00","date_gmt":"2024-05-26T05:55:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/?p=6487"},"modified":"2025-10-27T17:44:41","modified_gmt":"2025-10-27T14:44:41","slug":"neden-sosyalist-feminizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/2024\/05\/26\/neden-sosyalist-feminizm\/","title":{"rendered":"Neden Sosyalist Feminizm?"},"content":{"rendered":"\n

MOR DAYANI\u015eMA 2024 4. KADIN KONFERANSI<\/strong> \u201cNEDEN SOSYAL\u0130ST FEM\u0130N\u0130ZM?\u201d \u00d6NERGES\u0130<\/strong><\/p>\n

\n

\u201cE\u011fer kad\u0131n\u0131n kurtulu\u015fu kom\u00fcnizm olmadan hayal bile edilemiyorsa, kom\u00fcnizm de kad\u0131n\u0131n tam kurtulu\u015fu ger\u00e7ekle\u015fmeden hayal bile edilemez.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Inesa Armand<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tarihimizi g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131karmak, haf\u0131zalar\u0131m\u0131z\u0131 tazelemek ve bug\u00fcn\u00fcn, d\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 oldu\u011funu anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemlidir. Kad\u0131nlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan, tarihe yeniden bakmak m\u00fccadelemizin gereklili\u011fini ve tarihsel ayaklar\u0131n\u0131, dayanak noktas\u0131 ve e\u015fiklerini bilince \u00e7\u0131karmam\u0131z, tarihten gelen \u00f6fke ve diren\u00e7le bug\u00fcn\u00fc \u00f6rg\u00fctlemek ve gelece\u011fi in\u015fa etmek a\u00e7\u0131s\u0131ndan da olmazsa olmazd\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Haritalar olmadan yola koyulmak tehlikeli ve korkutucudur. E\u011fer ilerlemek istiyorsak bilmeliyiz ki ge\u00e7mi\u015f, \u015fimdinin par\u00e7as\u0131d\u0131r ve bu yolda i\u015faretlere ihtiyac\u0131m\u0131z var. Hangi y\u00f6ne d\u00f6nece\u011fimize, neyi geride b\u0131rak\u0131p neyi \u00f6ne \u00e7\u0131karaca\u011f\u0131m\u0131za ancak bu yol i\u015faretlerisayesinde karar verebiliriz. <\/p>\n\n\n\n

Erkek Egemenli\u011fi\/Patriyarka<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

\u0130\u00e7erisinde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z sistemi tarif etmek, ona isimler vermek, m\u00fccadelemizi, politik hatt\u0131m\u0131z\u0131 ve duru\u015fumuzu da belirler. Tart\u0131\u015fmaya ge\u00e7meden \u00f6nce patriyarka\/ataerki kavram\u0131na yak\u0131ndan bakmam\u0131z gerekir. <\/p>\n\n\n\n

Kimi feministler ataerki<\/em> demek gerekti\u011fini s\u00f6ylerken kimileri patriyarka<\/em>y\u0131 \u00f6nerir. \u201cFeminist literat\u00fcrde erkek egemen toplumu i\u015faret etmek \u00fczere kullan\u0131lan bir kavram olan ataerki, k\u00f6keni kapitalizm \u00f6ncesine uzanan, erkeklerin, kad\u0131nlar\u0131n emekleri ve bedenleri \u00fczerinde tahakk\u00fcm kurdu\u011fu e\u015fitsiz cinsiyet ili\u015fkileri sistemini ifade eder.\u201d (Yaman, 2012: 38). <\/p>\n\n\n\n

Patriyarka, \u0130ngilizce patriarchy<\/em> kelimesinin okunu\u015funun T\u00fcrk\u00e7eye uyarlanm\u0131\u015f h\u00e2lidir. S\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn anlam\u0131: Baban\u0131n egemenli\u011fidir. Bu kavram do\u011frudan babay\u0131 i\u015faret eder ve tarihsel k\u00f6kenlerini de kendiyle birlikte getirir. Ataerki ise bu kavram\u0131n T\u00fcrk\u00e7edeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131d\u0131r. T\u00fcrk\u00e7ede \u201cata\u201d kelimesinin ilk kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u201cbaba\u201dd\u0131r. Buradan hareketle ataerki kelimesi etimolojik a\u00e7\u0131dan patriyarkan\u0131n anlam\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n

Buradaki iki farkl\u0131 kullan\u0131m tercihi, ataerkinin daha \u00e7ok sosyolojik olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve bir sistemi i\u015faret etmedi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki tart\u0131\u015fmalardan kaynaklan\u0131r. Feminist literat\u00fcrde iki kavram da kullan\u0131lmaktad\u0131r. Biz de burada \u201cpatriyarka\u201d demeyi tercih ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKelimenin d\u00fcz anlam\u0131yla baban\u0131n egemenli\u011fi anlam\u0131ndaki ataerki, farkl\u0131 siyasi e\u011filimlerden feministler taraf\u0131ndan siyasi, iktisadi, toplumsal ve s\u00f6ylemsel yap\u0131lar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kad\u0131nlar \u00fcst\u00fcnde kurulan eril tahakk\u00fcme ya da kad\u0131nlar\u0131n; tekil ya da kolektif olarak erkekler taraf\u0131ndan ezilmesine at\u0131fta bulunmak i\u00e7in yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan bir kavramd\u0131r\u201d (Sangari, 2015: 325).<\/p>\n\n\n\n

Patriyarka erkek kad\u0131n ili\u015fkilerinin i\u00e7kin bir \u00f6zelli\u011fi de\u011fil, farkl\u0131 tarihsel ko\u015fullarda somut bir bi\u00e7imde tan\u0131mlanmas\u0131 gereken somut bir olgudur (Ramazano\u011flu 1998:6). Patriyarka, tarihin belli bir d\u00f6neminde, diyalektik s\u00fcre\u00e7ler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f bir sistemdir. Patriyarka, en genel tan\u0131m\u0131yla, erkek egemenli\u011fine dayanarak kad\u0131n\u0131 boyunduruk alt\u0131nda tutan bir sistemdir. Toplumu \u015fekillendiren temel h\u00e2kimiyet bi\u00e7imlerinden biridir. <\/p>\n\n\n\n

\u201cEril tahakk\u00fcm, t\u0131pk\u0131 s\u0131n\u0131f egemenli\u011finde oldu\u011fu gibi hem r\u0131za hem de zor ile tesis edilir. R\u0131za; aile, din, ideoloji, k\u00fclt\u00fcr, dil, edebiyat, sanat, folklor, e\u011fitim ve t\u00fcm di\u011fer k\u00fclt\u00fcrel kurumlarla \u00fcretilirken fiziksel \u015fiddet; erkek, polis, ordular, hukuk, mahkemeler taraf\u0131ndan uygulan\u0131r. \u0130kisi aras\u0131nda net bir ayr\u0131m yoktur. \u00d6rne\u011fin aile r\u0131za \u00fcretirken \u015fiddet uygular. Diyalektik, bu t\u00fcrden bir sistemin \u00e7eli\u015fkilerle, iki cinsin ba\u011f\u0131ml\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmal\u0131 toplumsal ili\u015fkileriyle kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rmektedir.\u201d (Mojab, 2015: 16). <\/p>\n\n\n\n

Kad\u0131n\u0131n ezilmi\u015fli\u011fi bir yandan d\u0131\u015far\u0131dan bir bask\u0131 s\u00fcreciyken \u00f6b\u00fcr yandan kad\u0131nlar\u0131n i\u00e7selle\u015ftirdi\u011fi bir durumdur. Ayn\u0131 \u015fekilde kad\u0131n\u0131n ezilmi\u015fli\u011fi, d\u00fc\u015f\u00fcnsel ya da soyut bir durum de\u011fil; maddi temelleri olan, tarihsel bir sorundur. De\u011fi\u015fen aile ve toplum bi\u00e7imi, erkek egemenli\u011fini giderek kurumsalla\u015ft\u0131rd\u0131. Bin y\u0131llar boyu geli\u015fen ve \u00e7e\u015fitli a\u015famalar atlatan patriyarka, tarih boyunca \u00e7e\u015fitli toplumsal sistemlerle de bazen \u00e7eli\u015fti, m\u00fccadele etti bazen de uzla\u015ft\u0131. <\/p>\n\n\n\n

Orta \u00c7a\u011f\u2019da, feodal sistem ile uzla\u015farak kad\u0131nlar\u0131 devlet ve kilise bask\u0131s\u0131 alt\u0131na alan patriyarka, kapitalizmin geli\u015fmesi ile g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki h\u00e2line evrilmeye ba\u015flad\u0131. Feodalizmden kapitalizme ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde ya\u015fanan, ancak h\u00e2kim tarih yaz\u0131m\u0131nda ad\u0131ndan neredeyse hi\u00e7 s\u00f6z edilmeyen, hatta mitle\u015ftirilen cad\u0131 avlar\u0131 bu d\u00f6nemde \u00f6nemli bir yere oturur. Cad\u0131 avlar\u0131, erkek egemenli\u011finin kad\u0131nlar\u0131n emekleri ve bedenleri \u00fczerindeki tahakk\u00fcm\u00fcn\u00fcn yerle\u015fmesi, me\u015frula\u015fmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli bir e\u015fikti. Kapitalizmin geli\u015fim s\u00fcrecinde temel ta\u015flardan birini olu\u015fturan cad\u0131 avlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmedi\u011fimizde, kad\u0131nlar\u0131n \u00fccretli i\u015flerden d\u0131\u015flanmalar\u0131na ve erkeklere tabi b\u0131rak\u0131lmalar\u0131na neden olan yeni patriyarkal d\u00fczenin (art\u0131k feodal olmayan) temellerini fark edemeyiz. Bu s\u00fcre\u00e7, bug\u00fcn olu\u015fan bu ayr\u0131mlar\u0131n hen\u00fcz ba\u015flang\u0131c\u0131ndaki h\u00e2lidir asl\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

Kapitalizme ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecinde, k\u00f6kleri gerilerden gelen patriyarka erkekler taraf\u0131ndan \u00f6zel bir bi\u00e7ime b\u00fcr\u00fcnd\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bir zaman feodal d\u00fczenle uyu\u015fan ataerki, yeni sistemle ba\u015flarda \u00e7at\u0131\u015ft\u0131. Kapitalizm elbette, kendisi de bir hiyerar\u015fi d\u00fczeni oldu\u011fundan, var olan egemenlikleri y\u0131kmak yerine onlar\u0131 kullanarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmeyi tercih etti. Bu ama patriyarka ve kapitalizmin, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelir gelmez anla\u015ft\u0131klar\u0131 anlam\u0131na gelmiyor.<\/p>\n\n\n\n

\u201cBu tarihsel s\u00fcre\u00e7te kad\u0131n, erkek taraf\u0131ndan bask\u0131 alt\u0131nda tutulan, onun buyruklar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenen ve onun belirledi\u011fi s\u0131n\u0131rlar\u0131n i\u00e7inde ya\u015fayan bir nesneye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\u201d (Berger, 1972: 65).<\/p>\n\n\n\n

Y\u00fczlerce y\u0131l s\u00fcren cad\u0131 avlar\u0131 sonunda kad\u0131na kar\u015f\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclen \u00f6rg\u00fctl\u00fc ve planl\u0131 \u015fiddet, erkek \u015fiddetini me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, hatta hak saym\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131nlar\u0131n tarih sahnesinin gerisine itilmesi, olduk\u00e7a kanl\u0131 ve zor yoluyla olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Patriyarka ve Kapitalizm<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

\u201cErkek veya kad\u0131n olarak, kavramaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z nesnenin i\u00e7inde yer alarak, eril d\u00fczenin tarihsel yap\u0131lar\u0131n\u0131 alg\u0131lama ve de\u011ferlendirmenin bilin\u00e7siz \u015femalar\u0131 bi\u00e7iminde b\u00fcnyemize katm\u0131\u015f durumday\u0131z; bu nedenle de eril tahakk\u00fcm\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrken, kendileri de tahakk\u00fcm\u00fcn \u00fcr\u00fcn\u00fc olan d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imlerine ba\u015fvurma riskini ta\u015f\u0131yoruz\u201d (Bourdieu, 2018) <\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da bahsini a\u00e7t\u0131\u011f\u0131m\u0131z cad\u0131 avlar\u0131, patriyarka ve kapitalizm aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi anlay\u0131p kavramam\u0131z ve tarihselli\u011fini g\u00f6rebilmemiz a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemli bilgiler veriyor.  Kapitalizme ge\u00e7i\u015f i\u00e7in kad\u0131nlar\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc toplumsal konumlar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131, her t\u00fcrl\u00fc hegemonya arac\u0131 devlet eline ge\u00e7meli, \u00f6b\u00fcr taraftan da yo\u011fun bir ilksel birikim s\u00fcreci kesintisiz akmal\u0131yd\u0131. Devletten ba\u011f\u0131ms\u0131z akan b\u00fct\u00fcn hareketlerin yok edilmesi gerekiyordu.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKad\u0131nlar\u0131 cad\u0131lar olarak adland\u0131rmak ve onlara zulmetmek, kad\u0131nlar\u0131n Avrupa\u2019da \u00fccretsiz ev i\u00e7i eme\u011fe kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n yolunu a\u00e7t\u0131. Ailenin i\u00e7inde ve \u00f6tesinde erkeklere tabi olmalar\u0131n\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131rd\u0131.\u201d diyor Federici (2018). Bu ayn\u0131 zamanda kad\u0131na y\u00f6nelik erkek \u015fiddetini de me\u015frula\u015ft\u0131rd\u0131. \u0130taat etmeyen kad\u0131nlar \u201ccad\u0131\u201d ilan edilmi\u015f ve \u015fiddete maruz kald\u0131\u011f\u0131nda \u201chak etmi\u015f\u201d oldular.<\/p>\n\n\n\n

\u201cKapitalizmin geli\u015fme s\u00fcrecinde \u00fcretimle yeniden \u00fcretim birbirinden ayr\u0131l\u0131yor. Kapitalizmde \u00fcretici; \u00f6zg\u00fcr, ba\u011f\u0131ms\u0131z i\u015f\u00e7i ve yeniden \u00fcretimden sorumlu. Kapitalizm \u00f6ncesi d\u00f6nemde feodal derebeyi, yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 insanlar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131n idamesini, onlar\u0131n beslenmesini kendi himayesi alt\u0131nda sa\u011flard\u0131. Kapitalizm bunu aile i\u00e7inde sa\u011fl\u0131yor. Peki bunu kim yapacak? Kad\u0131n yapacak! Bu, patriyarkan\u0131n kapitalizme sundu\u011fu bir imk\u00e2n. Sonu\u00e7ta kad\u0131nlar kapitalizm \u00f6ncesinde de \u201canneydi\u201d, t\u00fcm emekleri erke\u011fe aitti, erkek kad\u0131n\u0131n vasisiydi, \u00e7ocuklar\u0131 ve kar\u0131s\u0131 \u00fczerinde \u201cbabal\u0131k hakk\u0131\u201d vard\u0131 (Savran, 2019:73). <\/p>\n\n\n\n

Bu d\u00f6ng\u00fcden kurtulmak ve bu risklerle ba\u015f etme noktas\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z y\u00f6ntem \u00f6nemlidir. Biz burada, b\u00fct\u00fcn bu sistemleri ve birbirlerine etkile\u015fimlerini g\u00f6rebilmek ad\u0131na en uygun y\u00f6ntem olan diyalektik materyalist y\u00f6ntemi kullanmay\u0131 do\u011fru buluyoruz. <\/p>\n\n\n\n

\u201cErkek egemenli\u011fi, sistematik ve nesnel bir toplumsal ili\u015fkiler a\u011f\u0131d\u0131r ve yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131, toplumsal ili\u015fkilerin tamam\u0131n\u0131 kapsayacak boyuttad\u0131r. Bu nesnel b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcnsel kurulu\u015funu m\u00fcmk\u00fcn k\u0131labilecek bir feminizm ancak s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn klasik anlam\u0131yla maddeci bir yakla\u015f\u0131mla olabilir.\u201d(Savran, 2004: 39). <\/p>\n\n\n\n

Buradan tekrar kapitalizmin geli\u015fim s\u00fcrecine bakacak olursak Marksizm\u2019e de bakmak gerekecektir. Marksizm ve feminizm aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmaya, \u201cmutsuz evlili\u011fe\u201d ve Marksistlerin feministlere, feministlerin Marksistlere ele\u015ftirilerine k\u0131saca g\u00f6z atmak gerekir. Bu k\u0131sma, feminizmleri a\u00e7t\u0131ktan sonra a\u015fa\u011f\u0131da girece\u011fiz. <\/p>\n\n\n\n

Burada temel ayd\u0131nlanma noktas\u0131, patriyarkay\u0131 ve onun kapitalizmle ili\u015fkisini g\u00f6rmek. Yani farkl\u0131 toplumsal ili\u015fki bi\u00e7imlerini fark etmektir. Ataerki, evrensel ve ideolojiktir. Kendine \u00f6zg\u00fc bir sistemati\u011fi ve e\u011filimleri vard\u0131r. Tarihsel olarak kapitalizm, patriyarka \u00fczerinden y\u00fckselmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm ve patriyarka ne birbirinden ayr\u0131 ne de birbirinden tamam\u0131yla farkl\u0131 sistemlerdir. Bak\u0131\u015f\u0131ml\u0131 iki sistemdir. Birbirinden beslenecek bi\u00e7imde eklemlenmi\u015flerdir. Bunlar birbirinden soyutlanamaz. Kapitalizm ve patriyarka \u201cbirbirine\u201d ba\u011f\u0131ml\u0131 iki sistemdir. \u0130kisinin de faydaland\u0131\u011f\u0131 ortak nokta kad\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z eme\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Patriyarka da kapitalizm gibi kurucu bir egemenlik bi\u00e7imi ve ili\u015fkisidir. Kad\u0131nlar\u0131n ev i\u00e7i eme\u011fi g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131n\u0131r, \u201csevgi\u201d ili\u015fkileri i\u00e7erisinde yok edilir ya da de\u011fersizle\u015ftirilir. \u00c7o\u011fu zaman kad\u0131nlar\u0131n evdeki i\u015fleri \u201cu\u011fra\u015f\u201dtan \u00f6teye gitmez. Bunlar\u0131n yan\u0131nda kad\u0131n\u0131n ya\u015fl\u0131 ve \u00e7ocuk bak\u0131m eme\u011fi ve duygusal eme\u011fi de g\u00f6r\u00fclmez. Oysa kapitalizm, bunlar \u00fczerinden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131karlar elde eder. Patriyarka da buradan nemalan\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Patriyarkal kapitalizmin \u00fczerinde durdu\u011fu maddi temel, erkeklerin kad\u0131nlar\u0131n i\u015fg\u00fcc\u00fcndeki kontrolleridir. Ancak burada yaln\u0131zca bir emek s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fc yoktur. Ayn\u0131 zamanda beden ve cinselli\u011fe de el konmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

\u201c\u2026ataerkil ili\u015fkilerde ifadesini bulan kad\u0131nlar\u0131n ezilmi\u015fli\u011finin, s\u0131n\u0131fsal s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkilerinden ayr\u0131 bir \u00f6zelli\u011fi olmakla birlikte, kapitalizmdeki s\u0131n\u0131f ili\u015fkileriyle yo\u011fun etkile\u015fimleri bulunmaktad\u0131r. Di\u011fer bir ifadeyle kad\u0131nlar\u0131n ataerkil egemenlik ve kapitalizmdeki s\u0131n\u0131fsal s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkileri alt\u0131nda ezilmeleri birbirine d\u0131\u015fsal iki olgu de\u011fildir; birbirine i\u00e7sel olarak ba\u011fl\u0131d\u0131rlar, ama ayn\u0131 zamanda birbirlerinden ayr\u0131d\u0131rlar. Bu ayr\u0131l\u0131k, g\u00f6reli bir ayr\u0131l\u0131kt\u0131r, mutlak de\u011fildir.\u201d(Jazayeri, 2015: 387).<\/p>\n\n\n\n

\u201cEril d\u00fczenin g\u00fcc\u00fc, kendi hakl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ispat etmeye yeltenmemesinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: Erkek merkezli g\u00f6r\u00fc\u015f kendini yans\u0131z gibi dayat\u0131r ve onu me\u015frula\u015ft\u0131racak s\u00f6ylemlerde dile getirilmeye ihtiya\u00e7 duymaz.\u201d (Bourdieu, 2018).<\/p>\n\n\n\n

Feminist M\u00fccadele<\/strong><\/h5>\n\n\n\n
\n

\u201cKad\u0131nlar\u0131n kendilerini eve ba\u011flayan zincirleri k\u0131rabilmeleri i\u00e7in, bu zincirlerin nas\u0131l \u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc anlamak zorunday\u0131z.\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Ann Oakley, The Sociology of Housework<\/em><\/p>\n\n\n\n

(Ev \u0130\u015finin Sosyolojisi, 1972, aktaran Bora 2008)<\/em><\/p>\n\n\n\n

Feminizm, erkek egemen sistemin i\u00e7erisinden \u00e7\u0131k\u0131p bu sistemi kad\u0131nlar\u0131n lehine de\u011fi\u015ftirmek, y\u0131kmak isteyen kad\u0131nlar\u0131n, \u00f6zg\u00fcrle\u015fme yolunda yaratt\u0131klar\u0131 kad\u0131n hareketinin b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc politik ideolojisidir. Bu kad\u0131n hareketi, \u00f6zg\u00fcl bir ezilmeden do\u011fru toplan\u0131r: Kad\u0131n\u0131n bir cins olarak ezilmesi. Kad\u0131nlar, di\u011fer her \u015feyden \u00f6nce kad\u0131nd\u0131r ve yaln\u0131zca bu y\u00fczden ezilirler. Feminizmde baz\u0131 talepler \u00e7ok belirgin baz\u0131lar\u0131 ise daha karma\u015f\u0131kt\u0131r. Var olan d\u00fcnyan\u0131n reddedilmesi ve yeniden in\u015fas\u0131na y\u00f6nelik kolektif iradedir. Yani, feminist m\u00fccadele i\u00e7erisindeki kad\u0131nlar, yaln\u0131zca ezilmi\u015f olmaktan, bunun yaratt\u0131\u011f\u0131 \u201cma\u011fduriyetten\u201d kaynakl\u0131, can havliyle yan yana gelmezler. Ayn\u0131 zamanda, bu sistemin de\u011fi\u015fmesi i\u00e7in de ad\u0131m atm\u0131\u015f olurlar. Feminizm erkek egemenli\u011fine y\u00f6nelik, y\u00fcksek sesli bir itirazd\u0131r ve onun dayatt\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn olgulara kar\u015f\u0131 durur. \u00d6rg\u00fctl\u00fc, yan yana bir erkek egemenli\u011fi hiyerar\u015fisi alt\u0131nda tek tek ezilen kad\u0131nlar\u0131n topyek\u00fbn kurtulu\u015funu hedefler. <\/p>\n\n\n\n

\u201cFeminizm kad\u0131nlar\u0131 bir grup olarak kabul edip, onlar\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131 saptamaya ve takip etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r\u2026 Feminizmin zemin aray\u0131\u015f\u0131, t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131n ayn\u0131 oldu\u011fu \u015feklinde dayat\u0131lan yalana kar\u015f\u0131, t\u00fcm kad\u0131nlar\u0131n birlik oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fini bulma \u00e7abas\u0131d\u0131r\u201d (MacKinnon, 2015).<\/p>\n\n\n\n

Feminizm, bireysel olarak kad\u0131nlar\u0131n tek ba\u015f\u0131na giydikleri bir \u201ck\u0131yafet\u201d de\u011fil; o kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n politik ideolojisidir. Feminizmi, kad\u0131n haklar\u0131 s\u00f6yleminin alt\u0131na s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Evet, feminizm kad\u0131nlar\u0131n tekil kazan\u0131mlar\u0131n\u0131 da hedefler ve tek tek kad\u0131nlara \u201cBabadan, kocadan ba\u011f\u0131ms\u0131zla\u015f\u0131n\u201d der. Ancak bunu yaparken \u201cbireycili\u011fi\u201d savunmaz. <\/p>\n\n\n\n

Tek tek haklar\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 \u00f6nemli, acil ve ya\u015famsald\u0131r. Hedeflenip kazan\u0131lan haklar\u0131n s\u00fcrekli korunmas\u0131 elzemdir. Feminizm bunun yan\u0131nda ve as\u0131l olarak, erkek egemenli\u011fini y\u0131kma hedefine do\u011fru ilerler. Stratejik hedefi budur. <\/p>\n\n\n\n

\u201c\u2026feminizmi, \u201ckad\u0131n sorunu\u201d nu \u00e7\u00f6zme giri\u015fimlerinden, kad\u0131n-erkek e\u015fitli\u011fi konusunda \u00e7e\u015fitli \u201c\u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri\u201d geli\u015ftirmekten farkl\u0131 bir yerde konumland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Feminizmin politik bir hareket oldu\u011funu, belli bir egemenlik ve iktidar ili\u015fkisini hedef ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getiriyoruz. B\u00f6yle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, feminizm, \u201ckad\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\u201d ya da benzeri tan\u0131mla, ba\u015fka herhangi bir politik hareketin program\u0131na bir alt ba\u015fl\u0131k olarak eklenemez.\u201d (Savran, 2011).<\/p>\n\n\n\n

\u201cFeminizmi 90\u2019lar\u0131n belirleyici yakla\u015f\u0131mlar\u0131ndan biri olan post-yap\u0131salc\u0131 etkiyle tek bir bi\u00e7im ve tek bir y\u00f6nelim olarak ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z takdirde, bu fikre daha \u00e7ok yakla\u015f\u0131r\u0131z. Fakat feminizm, kad\u0131n kurtulu\u015f m\u00fccadelesinin tek, biricik ve kal\u0131pla\u015fm\u0131\u015f m\u00fccadelesi de\u011fildir. Farkl\u0131 y\u00f6nelimleri olan, farkl\u0131 anlay\u0131\u015flarla \u015fekillenebilen bir y\u00f6ntemi bar\u0131nd\u0131r\u0131r.\u201d (\u00c7\u0131nar, 2019).<\/p>\n\n\n\n

Bir kad\u0131n\u0131n, feminizmin bilin\u00e7li derinliklerine ad\u0131m atmas\u0131 demek \u201cbilmedi\u011fini\u201d kabul etmesidir. Ayn\u0131 anda \u201c\u00f6\u011fretilmedi\u011finin\u201d de fark\u0131na var\u0131r. Ve bu ikisi onu m\u00fccadeleye \u00e7eker. <\/p>\n\n\n\n

Feminizm, kad\u0131nlar\u0131n konumunu, kad\u0131nlar lehine de\u011fi\u015ftirmek i\u00e7in verilen bireysel-kolektif \u00e7abad\u0131r. (Stella Ovadia, ) <\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn kad\u0131nlar\u0131n feminizm deneyimleri farkl\u0131 olacakt\u0131r elbette. Ama bu, feminizmi kad\u0131nlara g\u00f6re de\u011fi\u015ftiren, e\u011fip b\u00fcken, bi\u00e7imsiz, hedefsiz, bireysel bir ideoloji yapmaz. Feminist olmak kad\u0131nlar\u0131 sevmektir, evet. Di\u011fer kad\u0131nlar\u0131 tan\u0131mak, ke\u015ffetmek, anlamak, onlara dokunmakt\u0131r. Bu aray\u0131\u015f kendili\u011finden ger\u00e7ekle\u015fmeyece\u011fi gibi, feminizm yaln\u0131zca bu da de\u011fildir. Feminizm, kad\u0131nlar\u0131 ve erkekler lehindeki sistemi de\u011fi\u015ftirme hareketidir. Bir yandan kendini var ederken \u00f6b\u00fcr yandan egemenlikle sava\u015fmakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\u201cDayan\u0131\u015fma, hem bireysel \u00f6z bilin\u00e7 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fen hem de bireysel \u00f6z bilinci d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011fratan bir ortakla\u015fa bilin\u00e7 olmak zorundad\u0131r.\u201d (Rowbotham, 2000). \u00d6rg\u00fctl\u00fc ve kurumsalla\u015fm\u0131\u015f erkek egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 kolektif bir m\u00fccadelenin ideolojisidir feminizm. <\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcne gelelim ve kad\u0131n hareketinin t\u00fcm d\u00fcnyada y\u00fckseli\u015fte oldu\u011funu tespit edelim. Bug\u00fcn kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi, d\u00fcnyan\u0131n her yerinde \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bile\u015fenlerle hareket ediyor; birden fazla talep etraf\u0131nda ortakla\u015fabiliyor. <\/p>\n\n\n\n

Kimi yerde k\u00fcrtaj hakk\u0131, kimi yerde e\u015fit i\u015fe e\u015fit \u00fccret talebi, \u00fccretsiz sa\u011fl\u0131k hizmetleri, g\u00fcvenceli i\u015f, kad\u0131n cinayetlerinin son bulmas\u0131, ev i\u00e7i eme\u011fin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr olmas\u0131 gibi talepler \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Talepler kad\u0131nlara y\u00f6nelik ikinci cins politikalara kar\u015f\u0131 ortakla\u015fabilir. Fakat bu taleplerin y\u00fckseldi\u011fi zemin sadece feminizmden beslenmiyor. Yan\u0131 s\u0131rakad\u0131n hareketinin t\u00fcm bile\u015fenleri feminizmi benimsemi\u015f de\u011fil. Feminizmin eskiye oranla kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi i\u00e7erisinde ciddi bir a\u011f\u0131rl\u0131k ve belirleyicilik kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6rne\u011fin kad\u0131n grevleri ile ba\u015flayan s\u00fcrece y\u00f6n verdi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Fakat hen\u00fcz bir b\u00fct\u00fcn olarak d\u00fcnyadaki kad\u0131n hareketlerine h\u00e2kim ideoloji diyemeyiz. <\/p>\n\n\n\n

Feminizm; kad\u0131nlar\u0131n ezilen, erkeklerin ezen oldu\u011fu, patriyarkal bir sistem tahlili yapar ve bu sistemi y\u0131kmay\u0131 hedefler. Bu y\u00f6n\u00fcyle sadece kad\u0131n erkek e\u015fitli\u011fini hedefleyen ve buray\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan kad\u0131n hareketinden ayr\u0131l\u0131r. Salt bir e\u015fitlik m\u00fccadelesini veya adalet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 i\u00e7ermez. Dolay\u0131s\u0131yla kendini, kad\u0131n\u0131n kurtulu\u015funa ba\u015fka ideolojik formlarla ilerleyen y\u00f6nelimlerden ay\u0131r\u0131r. Elbette bunlar\u0131 da kapsayabilecek bir geli\u015fmi\u015fli\u011fi vard\u0131r. Kendi i\u00e7erisinde geli\u015fen farkl\u0131 yorumlar\u0131 -sosyalist feminizm, anti-kapitalist feminizm, liberal feminizm, radikal feminizm vb- onu b\u00f6ylesi bir kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011fa evriltmi\u015ftir. Bu da y\u00fckselen kad\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesine feminizmin \u00f6nc\u00fcl\u00fck edebilece\u011fi anlam\u0131 ta\u015f\u0131yor. Farkl\u0131 feminizmlerin ve feminist olmayan di\u011fer yakla\u015f\u0131mlar\u0131n bir arada durma, ortakla\u015fma, ele\u015ftiri ve \u00f6zele\u015ftiri kabiliyetleri, hareketin bug\u00fcnden yar\u0131na geli\u015fimini belirleyecek esas belirleyenidir.<\/p>\n\n\n\n

Feminizmler<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Kad\u0131nlar\u0131n, ezilen bir grup olarak ezilme bilin\u00e7leri, 1789 Frans\u0131z Devrimi s\u0131ras\u0131nda saflar\u0131n \u00f6n\u00fcnden y\u00fckselen \u201ce\u015fitlik\u201d ve \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d taleplerinde kendini a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. O d\u00f6nemde \u00f6ne \u00e7\u0131kan Olympe de Gouges, \u201cKad\u0131n Haklar\u0131\u201d bildirisini yay\u0131mlar. Kad\u0131nlarda, d\u00f6nemin Fransa\u2019s\u0131n\u0131n tamam\u0131nda ya\u015fanan uyan\u0131\u015f ve aray\u0131\u015f ye\u015fermeye ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n

Daha sonra 1792\u2019de Mary Wollstonecraft ilk feminist klasiklerden say\u0131lan \u201cKad\u0131n Haklar\u0131n\u0131n Gerek\u00e7elendirilmesi\u201d kitab\u0131n\u0131 yazar. Kitapta \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi\u2019ni temel alan Wollstonecraft, kitap boyunca toplumsal normlara ba\u015f kald\u0131r\u0131r ve e\u015fitli\u011fi savunur. Kad\u0131nlar\u0131n e\u011fitimden uzak tutulmas\u0131n\u0131n, erkek egemenlerin i\u015fine yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler ve buna kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kar. Bunu \u015f\u00f6yle dile getirir: <\/p>\n\n\n\n

\u201cKad\u0131n\u0131n ufkunu geni\u015fleterek g\u00fc\u00e7lendirin akl\u0131n\u0131; k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne itaat sona erecektir; ancak, iktidar her zaman k\u00f6r\u00fc k\u00f6r\u00fcne itaate ihtiya\u00e7 duydu\u011fundand\u0131r ki zorbalar ve \u015fehvet d\u00fc\u015fk\u00fcnleri, hakl\u0131 olarak karanl\u0131kta tutmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar kad\u0131n\u0131; \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlardan birincisinin tek istedi\u011fi bir k\u00f6ledir, ikincisinin istedi\u011fi ise elinde tutaca\u011f\u0131 bir oyuncak.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cKad\u0131n e\u011fitiminin \u00f6z\u00fc, en iyilerini duygusal ve karars\u0131z, di\u011ferlerini ise i\u00e7i bo\u015f ve de\u011fersiz yapmaya y\u00f6neliktir. E\u011fitime daha \u00f6vg\u00fcye de\u011fer bir ama\u00e7 y\u00fcklenirse, kad\u0131nlar\u0131n do\u011faya ve mant\u0131\u011fa yakla\u015fmalar\u0131 sa\u011flanabilecek ve b\u00f6ylece onlar, daha erdemli ve i\u015fe yarar h\u00e2le gelerek, sayg\u0131nl\u0131k kazanacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Ancak bundan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra kad\u0131nlar\u0131n toplanmalar\u0131, eylem ve etkinlikleri yasaklan\u0131yor, de Gouges idam ediliyor Bu tarihsel uyan\u0131\u015f elbette burada noktalanm\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Tarihsel materyalist y\u00f6ntemlerle ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131zda feminizmi keskin d\u00f6nemlere, dalgalara ay\u0131rmak do\u011fru olmaz. Ancak feminizmin hangi tarihsel duraklardan ge\u00e7ti\u011fini ve nas\u0131l ilerledi\u011fini, hangi d\u00f6nemde neye odakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamak i\u00e7in feminizme, diyalektik ve i\u00e7 i\u00e7e ilerleyen bir tarihsellik oldu\u011funu da bilerek, dalgalar halinde yakla\u015fmak i\u015fimize yarar. Feminizmde dalgalar tarifini ilk defa yapan Julia Kristeva olmu\u015ftur, daha sonra feminizmin tarihini dalgalar h\u00e2linde ele almak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f ve bug\u00fcne kadar d\u00f6n\u00fc\u015ferek gelmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Bu ilk kitaplar ve hak talepleri, feminizmin ileriki s\u00fcre\u00e7leri i\u00e7in tarihsel bir \u00f6n ko\u015ful olu\u015fturmu\u015ftur. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131 ile 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda kad\u0131nlar, \u00f6zellikle ABD ve Avrupa\u2019da, hak talepleri \u00e7evresinde yan yana gelmi\u015f, \u00f6rg\u00fctlenmi\u015f, temelde oy hakk\u0131 \u00fczerinden birle\u015fen kad\u0131nlar birinci dalga feminizmin de ad\u0131mlar\u0131n\u0131 atm\u0131\u015flard\u0131r. Sufrajetler <\/em>olarak an\u0131lan bu kad\u0131nlar, oy hakk\u0131ndan bo\u015fanma hakk\u0131na, \u00e7ocuk velayetini alma hakk\u0131ndan e\u011fitim alma hakk\u0131na kadar bir\u00e7ok kazan\u0131m elde ederler. Ayr\u0131ca tarihte ilk defa a\u00e7l\u0131k grevini bir y\u00f6ntem olarak kullananlar da onlard\u0131r. Oy hakk\u0131 bu d\u00f6nemin temel ta\u015f\u0131d\u0131r. Birinci dalgada konular genellikle vatanda\u015fl\u0131k ile s\u0131n\u0131rl\u0131 kalsa da olduk\u00e7a \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n

Ancak kad\u0131nlar\u0131n ataerkil d\u00fczen i\u00e7erisinde burjuva erkek egemen hukuk anlay\u0131\u015f\u0131yla sadece oy hakk\u0131 elde ederek ba\u015f edemeyece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131. Birinci dalga feministlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu, sorunun kaynaklar\u0131na inmeden, y\u00fczeyde g\u00f6r\u00fcnen sorunlara kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u0130lk oy haklar\u0131n\u0131n kazan\u0131lmas\u0131yla yakla\u015f\u0131k ayn\u0131 d\u00f6nemlere denk gelen birinci payla\u015f\u0131m sava\u015f\u0131 ile birlikte feminist hareket zay\u0131flad\u0131. Ama talepler ve erkek egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 \u00f6fke devam etti. <\/p>\n\n\n\n

1960 y\u0131l\u0131ndan sonra kendini g\u00f6sterecek olan ikinci dalga feminizm ise, oy hakk\u0131n\u0131n \u00f6tesinde bir sistem ele\u015ftirisi yapmas\u0131yla birinci dalgadan ayr\u0131l\u0131r. Bu dalgada, feministler elbette oy hakk\u0131 gibi kazan\u0131mlar\u0131n devam\u0131n\u0131 ve korunmas\u0131n\u0131 talep ederler. Ama bu d\u00f6nemde ba\u015fka sorunlar da tart\u0131\u015f\u0131lmaya ba\u015flan\u0131r. Bunlardan birka\u00e7\u0131: \u00f6zel alan, cinsellik, k\u00fcrtaj, beden, \u015fiddet\u2026<\/p>\n\n\n\n

Bu dalgan\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u015fiar\u0131 \u201c\u00d6zel olan politiktir.\u201d Bu \u015fiar\u0131 yol i\u015fareti olarak kabul eden kad\u0131nlar, bulunduklar\u0131 her yeri, ya\u015fad\u0131klar\u0131 her \u015feyi tek tek sorgulamaya konu\u015fmaya ba\u015flarlar. Bilin\u00e7 y\u00fckseltme gruplar\u0131 bu d\u00f6neme damgas\u0131n\u0131 vurur ve b\u00fct\u00fcn bir feminist harekete derinlik katar. <\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci dalga i\u00e7indeki gelecek perspektifi farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanan ba\u015fl\u0131ca feminizm anlay\u0131\u015flar\u0131 liberal feminizm, sosyalist\/Marksist feminizm ve radikal feminizm olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilir. Siyasal d\u00fczlemdeki bu temel ayr\u0131mlara anar\u015fist feminizm ve eko-feminizmi de eklemek gerekir (Savran, 2004). \u0130kinci dalgadaki bu farkl\u0131 ak\u0131mlar birbirleriyle etkile\u015fim i\u00e7erisindeydiler. <\/p>\n\n\n\n

Feminist m\u00fccadelede ideolojik farkl\u0131l\u0131klara yol a\u00e7an temel mesele ev i\u00e7i emek ve ataerkiye yakla\u015f\u0131md\u0131r. Radikal feminizm de tam bu d\u00f6nemin sokak eylemlerinde kendini var eder. Radikal feminizmde sistemin kendisi cinsiyet\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahiptir ve toplumsal iktidar ataerkil politikalar \u00fczerine kurulmu\u015ftur. Radikal feministler toplumsal iktidar\u0131n ve egemenlik ili\u015fkilerinin g\u00fcndelik ya\u015famda kuruldu\u011fu varsay\u0131m\u0131n\u0131 ortaya atarak bu konunun \u00f6nemini vurgulam\u0131\u015flard\u0131r (Binark, 1992:65).<\/p>\n\n\n\n

Simone de Beauvoir (\u00f6nceleri kendini feminist olarak tan\u0131mlamaz), Shulamith Firestone, Valerie Solanas radikal feminizmin \u00f6nemli isimlerindendir. Simone\u2019un \u201cKad\u0131n do\u011fulmaz kad\u0131n olunur.\u201d c\u00fcmlesi b\u00fct\u00fcn bir ikinci dalgay\u0131 etkilemi\u015ftir. Birinci dalgada sorgulanmayan \u015feylerin de \u00fczeri a\u00e7\u0131lmaya ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n

Radikal feministler kad\u0131n\u0131n ezilmi\u015fli\u011finin, bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n temellerinin ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na, kamusal alan\u0131n kad\u0131nlara a\u00e7\u0131lmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bunun k\u00f6klerini ataerkil sistemde ararlar ve ba\u015f d\u00fc\u015fman olarak \u201cerkek\u201di i\u015faret ederler. E\u015fitsizli\u011fin k\u00f6klerini yeniden \u00fcretim ili\u015fkilerinde ve \u00f6zellikle ailede ararlar. Radikal feministler de sosyalist-Marksist feministler gibi sorunun, d\u00fczen i\u00e7erisinde yap\u0131lan de\u011fi\u015fikliklerle d\u00fczelmeyece\u011fini, \u00e7\u00f6z\u00fclmeyece\u011fini s\u00f6ylerler.<\/p>\n\n\n\n

Feministler, uzun vadede sistemi tamamen de\u011fi\u015ftirmeyi hedeflerler ama ya\u015fam\u0131 da bug\u00fcnden yeniden kurma yolunda ad\u0131mlar atar, buna katk\u0131 sunacak kazan\u0131mlar\u0131 kovalarlar. <\/p>\n\n\n\n

\u0130kinci dalgada feministler, g\u00f6r\u00fcnmeyenlerin perdesini kald\u0131r\u0131r ve \u201c\u00f6zel\u201d olan\u0131, \u201c\u00f6zel\u201d ilan edileni politikaya \u00e7evirirler. Kad\u0131nlar\u0131n ev i\u00e7i eme\u011finden, beden politikalar\u0131na, k\u00fcrtajdan cinselli\u011fe kadar her \u015fey konu\u015fulur bu d\u00f6nemde. O g\u00fcne kadar do\u011fal g\u00f6r\u00fclen her \u015fey yerle bir edilir ve asl\u0131nda bir tahakk\u00fcm ili\u015fkisinin par\u00e7alar\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

\u201c\u00d6te yandan, ikinci dalga feminizmin bir ilkesi de erkeklerden ayr\u0131 \u00f6rg\u00fctlenmek ve faaliyetlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc erkeklere kapal\u0131 olarak s\u00fcrd\u00fcrmektir. Ezilenlerin kurtulu\u015funun ancak kendi m\u00fccadelelerinin eseri olaca\u011f\u0131 bilgisinden hareketle geli\u015ftirilen bu ilkeyle, hem erkeklerin kad\u0131nlar ad\u0131na konu\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc al\u0131nm\u0131\u015f olur hem de bizzat m\u00fccadele s\u00fcreci kad\u0131nlar\u0131n kendilerini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fckleri bir s\u00fcre\u00e7 haline gelir\u201d (Savran. 2004).<\/p>\n\n\n\n

60\u2019l\u0131 y\u0131llarda a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kan radikal \u00e7\u0131k\u0131\u015flar i\u00e7erisinde aktif sol \u00f6rg\u00fctlerin i\u00e7erisindeki kad\u0131nlar, bir yandan da kendi \u201c\u00f6zel\u201d sorunlar\u0131n\u0131 bu politik alana ta\u015f\u0131ma m\u00fccadelesi veriyorlard\u0131. B\u00f6ylece kendi \u00f6z alanlar\u0131n\u0131 in\u015fa etmeye, karma \u00f6rg\u00fctlerden ayr\u0131lmaya ba\u015flad\u0131lar. \u00d6rg\u00fctlenmelerin s\u0131n\u0131rl\u0131 ve sekter hatt\u0131 burada etkiliydi. <\/p>\n\n\n\n

\u201cKad\u0131nlar\u0131n kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fu bask\u0131 \u201c\u00f6zel\u201d hayat\u0131n \u201cki\u015fisel\u201d olarak nitelenen alanlar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fir. Buray\u0131 siyasete sokmak ve bunun politik oldu\u011funu vurgulamak kad\u0131n hareketine ivme kazand\u0131rd\u0131.\u201d (Rowbotham, 1984).<\/p>\n\n\n\n

\u015eunu unutmamak gerekir ki \u201csabit\u201d bir feminizm yoktur. Feminizm \u00e7e\u015fitli ve \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n

Radikal feminizm, feminist hareketin tamam\u0131n\u0131 etkilemi\u015f ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f, bug\u00fcn de h\u00e2l\u00e2 bu etkisini ve etkile\u015fimini s\u00fcrd\u00fcren bir harekettir. Kad\u0131nlar\u0131n ezilmi\u015fli\u011fini ele al\u0131\u015f bi\u00e7imi a\u00e7\u0131s\u0131ndan, mesela bunu bir sistem olarak g\u00f6rme ya da g\u00f6rmeme gibi, ayr\u0131\u015fan feminist hareket i\u00e7erisinde bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ve farkl\u0131 yorumlar var. <\/p>\n\n\n\n

Bizler, tarihsel diyalektik bir metot ile ele ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z kad\u0131n\u0131n ezilmi\u015fli\u011fini, yine ayn\u0131 y\u00f6ntemle feminist ideolojiyle bulu\u015fmas\u0131n\u0131 savunuyor ve bu anlay\u0131\u015fla anti-kapitalist, sosyalist bir feminizmi benimsiyoruz. Bu noktada her \u015feyden \u00f6nce, feminizmin neden anti-kapitalist olmas\u0131 gerekti\u011fi konusunu a\u00e7abiliriz. <\/p>\n\n\n\n

Antikapitalist Bir Feminizm<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Kapitalizm, patriyarka ile d\u00f6nem d\u00f6nem \u00e7eli\u015fse de \u015fu an k\u0131smen uyum i\u00e7erisindedirler. Kapitalist sistem, kendi krizlerinin i\u00e7erisinde en \u00e7ok patriyarkaya s\u0131rt\u0131n\u0131 dayamaktad\u0131r. Kapitalizmin krizleri derinle\u015ftik\u00e7e patriyarka da g\u00fc\u00e7lenir ve uzla\u015f\u0131 zeminleri devam eder.<\/p>\n\n\n\n

G\u00fclnur Acar Savran (2008) \u201cKapitalizm, \u00f6n\u00fcndeki yeni a\u00e7\u0131l\u0131mlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle patriyarkan\u0131n ona sundu\u011fu olanaklarla, yani patriyarkal kapitalizm oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde olu\u015fturuyor. Daha da \u00f6nemlisi, patriyarkay\u0131 kullan\u0131rken, onun kendisine sundu\u011fu bu olanaklardan yararlan\u0131rken erkek egemenli\u011fini yeniden-\u00fcretiyor. Bu s\u00f6yledi\u011fim do\u011fruysa, o zaman kad\u0131nlar\u0131n kurtulu\u015fu m\u00fccadelesinde yaln\u0131zca \u2018ilk neden\u2019e \u2013patriyarkaya- kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak yetmez; kad\u0131nlar\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in, onu yeniden-\u00fcreten kapitalizme de kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmak gerekir.\u201d der. <\/p>\n\n\n\n

Kapitalizm ayakta kal\u0131rken kad\u0131nlar\u0131n her \u015feyinden kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z olarak faydalan\u0131r. Cinsiyet\u00e7i i\u015fg\u00fcc\u00fc, esnek \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, fuhu\u015f, artan hizmet sekt\u00f6r\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, g\u00f6\u00e7ler ve bak\u0131m i\u015fleri \u00fczerinden kad\u0131nlar\u0131n emekleri ve bedenleri \u00fczerinde s\u00f6z sahibi olur.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla anti- kapitalist olmak, feminist m\u00fccadele i\u00e7in olmazsa olmaz bir ilkedir. Feminist m\u00fccadelenin b\u00fcy\u00fcy\u00fcp yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131llarda, kapitalizmin, bu m\u00fccadelenin b\u00fcy\u00fcmesinden rahats\u0131z olarak hamleler atmas\u0131 olas\u0131 ve hayatidir. Kapitalizm, kendi \u00e7\u0131karlar\u0131 yolunda bir yandan feminizme kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ederken \u00f6te yandan onu siyasal zemininden koparmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu, feminizmi bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesi \u015feklinde yans\u0131t\u0131r. Oysa feminist m\u00fccadele, kad\u0131nlar\u0131n konumlar\u0131n\u0131 toplumun kalan\u0131yla e\u015fitlemek i\u00e7in verilen, sisteme kar\u015f\u0131 olan bir politik harekettir. Kad\u0131n ezilmi\u015fli\u011fi sorununa kapitalizm i\u00e7erisinde nihai bir \u00e7\u00f6z\u00fcm yoktur. <\/p>\n\n\n\n

\u201cT\u00fcm kad\u0131nlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmeyi ama\u00e7layan bir feminizm anti-kapitalist olmak zorunda. Liberal, kapitalizm yanl\u0131s\u0131 feminizmler, en iyi ihtimalle y\u00f6netsel pozisyondaki k\u00fc\u00e7\u00fck, ayr\u0131cal\u0131kl\u0131 bir kad\u0131n toplam\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirebilir. Feministler olarak say\u0131s\u0131z ve radikal bir h\u00e2le gelsek de toplumu kendimiz de\u011fi\u015ftiremeyiz. \u0130htiya\u00e7 duydu\u011fumuz k\u00f6kl\u00fc yap\u0131sal bir de\u011fi\u015fiklik ancak geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir anti-kapitalist ittifakla sa\u011flanabilir. Bu ittifak ayn\u0131 zamanda radikal hareketleri ve \u015fu ana kadar toplumsal cinsiyete \u00f6nem vermemi\u015f siyasi partileri de i\u00e7ermeli. Radikal \u00e7evrecilerle, \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131k kar\u015f\u0131tlar\u0131yla, g\u00f6\u00e7men haklar\u0131 hareketleriyle, i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131yla ve di\u011ferleriyle birlikte hareket ettik\u00e7e onlar\u0131 bu ittifak\u0131 kurmaya zorlamal\u0131y\u0131z. Bu feminizmi de ger\u00e7ekten \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmenin tek yolu\u201d(Fraser,2019).<\/p>\n\n\n\n

Marksizm-Feminizm <\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Yeni bir d\u00fcnya yaratmaya eskisinden ba\u015flars\u0131n\u0131z elbette. Bir d\u00fcnya bulmak i\u00e7in ba\u015fka bir tanesini kaybetmeniz gerekir belki de. Belki de kaybolman\u0131z gerekir. Yenilenmenin dans\u0131, d\u00fcnyay\u0131 yaratan dans, hep bir \u015feylerin k\u0131y\u0131s\u0131nda, e\u015fi\u011finde, sisli sahilde edilirdi. (Ursula K. Le Guin, D\u00fcnyan\u0131n K\u0131y\u0131s\u0131nda Dans, \u0130thaki Yay\u0131nlar\u0131, 2018, sf. 84)<\/p>\n\n\n\n

Kurtulu\u015fumuzu nerede arar\u0131z? Bu, \u00f6nemli bir tercihtir. \u00c7\u00fcnk\u00fc buna g\u00f6re konumlan\u0131r ve sava\u015f\u0131r\u0131z. Bu noktaya kadar, kad\u0131nlar\u0131n ezilmi\u015fli\u011finden ve buran\u0131n \u00fczerinden y\u00fckselen feminist hareketten bahsettik. B\u00fct\u00fcn bu feminist hareketlerin en nihayetinde anti-kapitalist olmas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdik. Ancak, kad\u0131nlar\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in anti-kapitalist bir duru\u015f yeterli midir? B\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir sistem de\u011fi\u015fikli\u011fi olmadan, kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ne kadar m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr?<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada sosyalist feminizm nedir sorusunu sormadan \u00f6nce, sosyalist feminizmin de kendi i\u00e7erisinde farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterdi\u011fini bilmemiz gerekir. Bug\u00fcn kendisine feminist ya da sosyalist feminist diyen kad\u0131nlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 ikili sistem tahlili yaparken baz\u0131lar as\u0131l olan\u0131n kapitalizm oldu\u011fu noktas\u0131na vurgu yap\u0131yor. <\/p>\n\n\n\n

Yukar\u0131da belirtti\u011fimiz Marksizm-feminizm \u201cikili\u011fi\u201d konusuna burada de\u011finece\u011fiz. Zira aradaki \u201ctire\u201d i\u015fareti, oldu\u011fundan \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck tart\u0131\u015fmalar\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Hem Marksizm i\u00e7erisindeki kad\u0131nlara, feminizme bakmak hem de feminizm i\u00e7erisindeki Marksizm\u2019e bakmak i\u015fimize yarayacakt\u0131r. Kad\u0131n grevlerinin t\u00fcm d\u00fcnyada kapitalizme parmak sallad\u0131\u011f\u0131 \u015fu g\u00fcnlerde Marksizm ile nas\u0131l bir ili\u015fkimizin olaca\u011f\u0131 elzemdir. Peki ama Marksizm\u2019de kad\u0131n nerededir?<\/p>\n\n\n\n

Bug\u00fcn, kapitalizmin uzun zamand\u0131r i\u00e7erisinde oldu\u011fu yap\u0131sal kriz ve insanl\u0131\u011fa dayatt\u0131\u011f\u0131 sefalet d\u00fczeni tekrar Marksizm\u2019e y\u00f6nelmeyi zaruri k\u0131larken, bu y\u00f6nelmeyi kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flam\u0131nda ele almak \u00f6nemlidir. Zira Marksizm, insanl\u0131\u011f\u0131n t\u00fcm\u00fcne kurtulu\u015f perspektifi sunan bir ideolojidir.<\/p>\n\n\n\n

Peki, iki ana \u00f6zg\u00fcrle\u015fme projesi olan Marksizm ve feminizm aras\u0131ndaki mesele nedir? Bu tart\u0131\u015fma elbette yaln\u0131zca teorik eksenli de\u011fil. Pratikte, sosyalist bir d\u00fcnyada kad\u0131nlar\u0131n konumu konusundaki tecr\u00fcbelerden de al\u0131nan dersler var. <\/p>\n\n\n\n

\u201cBurada Marksizm-feminizm aras\u0131ndaki tire i\u015faretini kald\u0131rmak, onlar\u0131 birbirinden koparmak de\u011fil. Aksine bu iki temel bilgi, m\u00fccadele alan\u0131 ve iki kurtulu\u015f ufku aras\u0131nda daha yap\u0131c\u0131 ve sa\u011flam bir ili\u015fki kurmak (\u2026) 1917 Rus Devrimi\u2019nin ard\u0131ndan Lenin\u2019in Sovyet h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan kad\u0131nlarla erkeklerin tam e\u015fitli\u011finin hemen tan\u0131nmas\u0131n\u0131n, bir gecede hukuk alan\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, yani toplumsal ve ekonomik alanda, e\u015fitli\u011fi getirmeyece\u011fi konusundaki \u0131srarl\u0131 vurgusu \u00f6nemlidir.\u201d (Mojab 2018:36).<\/p>\n\n\n\n

G\u00fclnur Acar Savran, Beden Emek Tarih (2004) kitab\u0131nda, Marksizm\u2019in cinsiyet k\u00f6r\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yler. Bunu Marks\u2019\u0131n toplam yeniden \u00fcretim s\u00fcreci tahliline d\u00e2hil edilmeyen iki \u015fey \u00fczerinden kurar: Birincisi, h\u00e2lihaz\u0131rda faal olan emek g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yeniden \u00fcretimidir. Ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc s\u00f6yleyecek olursak i\u015f\u00e7ilerin bireysel t\u00fcketim s\u00fcre\u00e7lerini, \u00fccretleriyle ald\u0131klar\u0131 ge\u00e7imlik mallar\u0131n t\u00fcketilebilir h\u00e2le gelmesi i\u00e7in harcanan eme\u011fi tahlil d\u0131\u015f\u0131nda tutar. Kapitalizmin tahlilindeki di\u011fer k\u00f6r nokta ise insanlar\u0131n \u00fcretimi, gelecek ku\u015faklar\u0131n do\u011furulmas\u0131, bak\u0131lmas\u0131, yeti\u015ftirilmesidir. Ayn\u0131 zamanda Savran, ekonomi feti\u015fizmi a\u015f\u0131lmadan da kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z ev eme\u011finin ortadan kalkmas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. <\/p>\n\n\n\n

\u201cKapitalizmin \u00f6zg\u00fcn yap\u0131s\u0131 ve dinamiklerini kavramak i\u00e7in gerekli olan kavramlar\u0131n uygun ba\u011flamlarda kullan\u0131lmalar\u0131 ba\u015fka \u015fey, bunlar\u0131n, kapitalizm d\u0131\u015f\u0131 toplumsal bi\u00e7imleri g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131lacak bi\u00e7imde genelle\u015ftirilmeleri ba\u015fka \u015fey\u201d. (G\u00fclnur Acar Savran, 2004: 29)<\/p>\n\n\n\n

Marksizm\u2019e y\u00f6nelen ele\u015ftirileri de dikkate almak gerekiyor. \u201cCinsiyet k\u00f6r\u00fc\u201d ifadesinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015f\u0131labilir, fakat basit\u00e7e cinsiyet k\u00f6r\u00fc deyip ge\u00e7mek yerine Marksizm\u2019in emek ve kapitalizm tan\u0131mlar\u0131nda, a\u00e7\u0131klamalar\u0131nda kad\u0131n\u0131n konumlan\u0131\u015f\u0131n\u0131 ayr\u0131nt\u0131land\u0131rmak, eksikleri tespit etmek ve yine de yola Marksist kuramdan do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131lacaksa ona feminist bir yorum getirmek daha hakkaniyetli ve i\u015fe yarar bir yakla\u015f\u0131m olacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Burada emek feti\u015fizmine d\u00fc\u015fmek, kad\u0131nlar\u0131n \u00f6zg\u00fcl sorunlar\u0131n\u0131 g\u00f6z ard\u0131 etmek anlam\u0131na gelecektir, dikkat etmek gerekir. Kad\u0131n\u0131 sadece i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7erisinde de\u011ferlendirmek eksik olacakt\u0131r. Feminizmi i\u00e7eri alan bir Marksizm\u2019i bug\u00fcn\u00fcn ko\u015fullar\u0131nda \u201ctazelemek\u201d, sosyalist feminist hareketin g\u00f6revidir.<\/p>\n\n\n\n

Yan\u0131 s\u0131ra Marx\u2019\u0131n bir\u00e7ok kaynakta kad\u0131nlar\u0131n tarihsel konumlar\u0131na dikkat \u00e7ekti\u011finin de alt\u0131n\u0131 \u00e7izmemiz gerekir. Marksizm\u2019in a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 e\u015fsiz yola kendi \u0131\u015f\u0131klar\u0131m\u0131z\u0131 da koyarak yakla\u015fmam\u0131z \u00f6nemli. \u201cTamamlanmam\u0131\u015f bir metin olsa da Etnoloji Defterleri feminist kurama bir katk\u0131 olarak duruyor. Ataerkinin ve ilk toplumsal bask\u0131n\u0131n k\u00f6kenine ili\u015fkin ipu\u00e7lar\u0131 sundu\u011fu gibi, toplumsal de\u011fi\u015fimi kad\u0131nlar\u0131n konumunu dahil ederek ele al\u0131rken, kad\u0131nlar\u0131n toplumsal konumundaki d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc yaratt\u0131\u011f\u0131 toplumsal etkilere dikkat \u00e7ekerek inceliyor. Bu yan\u0131yla defterler, toplumlar\u0131 incelemeye y\u00f6nelik b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir y\u00f6ntem geli\u015ftirmede at\u0131lm\u0131\u015f ilk ad\u0131mlardan biri.\u201d (Yaman, 2018). <\/p>\n\n\n\n

Feminist m\u00fccadele i\u00e7erisinde ula\u015fmak istedi\u011fimiz \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kazanmak i\u00e7in Marksizm\u2019e ihtiyac\u0131m\u0131z oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsak Marksist kaynaklar\u0131 bu g\u00f6zle okumak, gereken yerlerde ele\u015ftirip derinle\u015fmesini sa\u011flamak, feminist ideolojinin biriktirdiklerini Marksizm\u2019le payla\u015fmak b\u00fct\u00fcnle\u015ftirmek gerekiyor. Kaba bir Marksist s\u00f6ylem veya antikapitalist olmayan bir feminist s\u00f6ylem, ufkumuzu daraltmaktan ba\u015fka kad\u0131nlar\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in bir ara\u00e7 olmaya olduk\u00e7a uzakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sosyalist Feminizm <\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Kapitalist d\u00fczende kad\u0131n olarak do\u011fmak son derece \u00f6zg\u00fcl bir durumdur. Kad\u0131nlar\u0131n toplumsal durumu ve kad\u0131n olmay\u0131 \u00f6\u011freni\u015fimiz yaln\u0131zca bize \u00f6zg\u00fcd\u00fcr. Kad\u0131nlar\u0131n ezilmi\u015fli\u011fi s\u0131n\u0131fsal ezilmi\u015flikten farkl\u0131d\u0131r; \u00e7\u00fcnk\u00fc kapitalizmin veya emperyalizmin \u00fcr\u00fcn\u00fc de\u011fildir. Cinsiyete dayal\u0131 i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve kad\u0131nlar\u0131n ikinci cins konumu kapitalizmden \u00e7ok \u00f6nceye ataerkil sisteme dayanmaktad\u0131r. Ataerki bin y\u0131llar \u00f6nce var olan cinsler aras\u0131 bir ezme ve ezilme ili\u015fkisine dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in geli\u015fen her yeni ekonomik ve toplumsal sistemle bir uyum sa\u011flayabilmi\u015ftir. Bu kadar eski ve k\u00f6kl\u00fc bir sistemin kendini di\u011fer ekonomik ve toplumsal sistemlerle yenilemesi ve derinle\u015ftirmesiyle, kad\u0131n\u0131n \u201cikinci cins\u201d konumu ebedi ve ezeli bir duruma s\u00fcr\u00fcklenmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Ataerki; kad\u0131n\u0131n kendisini, \u00fcretme ve \u00fcreme yetene\u011fini erke\u011fin denetlemesi ile g\u00fc\u00e7 bulur.<\/p>\n\n\n\n

Fakat ataerki ne kadar kapitalizm \u00f6ncesine dayan\u0131yor olsa da kad\u0131n ezilmi\u015fli\u011fi kapitalizmle birlikte ba\u015fka bir boyut kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Kapitalizmle birlikte, aile i\u00e7inde kad\u0131nlar\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n baban\u0131n \u00e7\u0131karlar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z bireysel \u00e7\u0131karlar\u0131 oldu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131 geli\u015fmi\u015ftir. Feodal sistem yerini yava\u015f yava\u015f kapitalist sisteme b\u0131rak\u0131rken insanlar \u00fczerindeki m\u00fclkiyet anlay\u0131\u015f\u0131 da kendini yitirir duruma geldi. Ba\u015fka insanlar\u0131 sahiplenmenin adalete ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcncesi yayg\u0131nla\u015f\u0131rken bir kad\u0131n\u0131n bir erke\u011fe ait olmas\u0131 fikri nas\u0131l sabit kalabilirdi?<\/p>\n\n\n\n

Kapitalist \u00fcretim bi\u00e7iminin ilk zamanlar\u0131ndan sonra ev ve i\u015f aras\u0131ndaki kopma derinle\u015fmi\u015ftir. \u0130\u015f g\u00fcc\u00fc ihtiyac\u0131 artt\u0131k\u00e7a sadece erkeklerin de\u011fil, kad\u0131nlar\u0131nda meta \u00fcretim ili\u015fkileri i\u00e7erisine d\u00e2hil edilmesinin \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n

Ama \u201ce\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, karde\u015flik\u201d \u015fiar\u0131 ile yola \u00e7\u0131k\u0131lan burjuva devrimlerinde g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr ki karde\u015flik sadece erkek karde\u015fli\u011fi, e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck sadece erkekler i\u00e7indir. Kapitalizm ataerkilli\u011fi kendisi a\u015f\u0131nd\u0131rm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen kad\u0131nlar\u0131 ba\u011f\u0131ml\u0131 tutmay\u0131 s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunun en b\u00fcy\u00fck sebebi kad\u0131n fabrikalara girdikten sonra \u201cev i\u00e7i eme\u011fi\u201d \u00fczerindeki denetimin a\u015f\u0131nmas\u0131d\u0131r. Bu y\u00fczden erke\u011fi \u201cas\u0131l i\u015f g\u00fcc\u00fc\u201d kad\u0131n\u0131 \u201cyedek i\u015f g\u00fcc\u00fc\u201d olarak kabul etmi\u015f, asla e\u015fit ko\u015fullarda s\u00f6m\u00fcrmemi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n

Ataerkinin yaratt\u0131\u011f\u0131 cinsiyet\u00e7i i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden faydalanmakla kalmam\u0131\u015f, kad\u0131n bedenini de metala\u015ft\u0131rarak kendisine yeni sekt\u00f6rler yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Cinsiyet\u00e7i i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc derinle\u015ftirmi\u015f ve yayg\u0131nla\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, kad\u0131n \u00fczerindeki s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc katmerle\u015ftirmi\u015f ve ataerkiye sad\u0131k kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk zamanlardaki \u00e7\u0131kar \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131 bir ortakla\u015fmaya d\u00f6n\u00fc\u015ferek birbirini b\u00fct\u00fcnlemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte sosyalist feminizm, kad\u0131n\u0131 ezen ve s\u00f6m\u00fcren sistemi, \u201cataerkil kapitalizm\u201d olarak tarifledi\u011fi i\u00e7in di\u011fer feminizmlerden ayr\u0131\u015f\u0131r. Ne radikal feminizm gibi kapitalizmi g\u00f6r\u00fcnmez k\u0131l\u0131p ataerkinin varl\u0131\u011f\u0131 ve tarifiyle yetinen bir tarifleme yapar ne de Marksist feminizm gibi kad\u0131n\u0131n ezilmi\u015fli\u011fini ekonomik temelli ele alan kapitalist s\u00f6m\u00fcr\u00fc tarifiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kal\u0131r. K\u0131sacas\u0131, sosyalist feminizm kad\u0131n\u0131n konumunu a\u00e7\u0131klamak i\u00e7in radikal feminizm gibi sadece cinsiyet ili\u015fkilerine odaklanmaz. Kad\u0131nlar\u0131n s\u0131n\u0131fsal ve ekonomik ko\u015fullar\u0131n\u0131, yeniden \u00fcretim ve \u00fcretimdeki konumlar\u0131n\u0131 Marksist literat\u00fcrden ve kavramlardan yola \u00e7\u0131karak a\u00e7\u0131klar ve onu da kad\u0131n\u0131n ezilmi\u015fli\u011fine dair \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesine d\u00e2hil etmeye \u00e7abalar. <\/p>\n\n\n\n

\u201cSosyalist feminizm, kad\u0131n\u0131n toplumsal konumunu Marksist kuram\u0131n kapitalizm ele\u015ftirisi ve radikal feminizmin ataerkil yap\u0131ya bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken farkl\u0131 yakla\u015f\u0131mlar ortaya konmu\u015ftur. Bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n oda\u011f\u0131nda ise kad\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnmeyen \u2018ev eme\u011fi\u2019 yatmaktad\u0131r. (\u2026) Ancak, kuram\u0131n temel g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc kapitalizm ve ataerkil yap\u0131n\u0131n kad\u0131n\u0131n eme\u011fini kendine yarar sa\u011flayacak \u015fekilde s\u00f6m\u00fcrmesidir.\u201d (\u00d6zdemir, 2017:403)<\/p>\n\n\n\n

Young (1986), kapitalist sistemin, temelinde ataerkil oldu\u011fu i\u00e7in kad\u0131nlar\u0131n bask\u0131 alt\u0131nda oldu\u011funu ve bug\u00fcne kadar b\u00f6yle devam etti\u011fini belirtmektedir. Bu nedenle kad\u0131nlar\u0131n eme\u011fi marjinalle\u015ftirilmi\u015f ve de\u011fersizle\u015ftirilmi\u015ftir. Kapitalist ataerkil yap\u0131 i\u00e7inde kad\u0131n, bir tarafta s\u0131n\u0131f temelli s\u00f6m\u00fcr\u00fcl\u00fcrken di\u011fer tarafta ataerkil yap\u0131 taraf\u0131ndan bask\u0131 alt\u0131nda tutulmaktad\u0131r. Bu nedenle sosyalist feminizme g\u00f6re ataerkil yap\u0131 ve kapitalizm ne birbirinden ayr\u0131 ne de birbirinden farkl\u0131 sistemlerdir. \u0130kisi de birbirini kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak tamamlamaktad\u0131rlar. Bu sistemde kad\u0131nlar\u0131n eme\u011fi ev i\u00e7inde, \u00fccretli i\u015f\u00e7i ve t\u00fcketici olarak kapitalist s\u0131n\u0131f ili\u015fkilerinin ekonomik ger\u00e7ekli\u011fi taraf\u0131ndan s\u00f6m\u00fcr\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

\u201cSosyalist feminizm, Marksizmle feminizmin yarat\u0131c\u0131 bir sentezini \u00fcretme \u00e7abas\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Di\u011fer bir deyi\u015fle, kad\u0131nlar\u0131n ezilmesini, Marksist kapitalizm ele\u015ftirisi ile erkek egemenli\u011finin feminist ele\u015ftirisini \u2018birle\u015ftiren\u2019 bir yakla\u015f\u0131mla a\u00e7\u0131klamay\u0131 hedefler.\u201d <\/p>\n\n\n\n

Sosyalist feminizm kendi i\u00e7erisinde bir\u00e7ok farkl\u0131 yakla\u015f\u0131m ta\u015f\u0131mas\u0131na ra\u011fmen \u201cAtaerkil Kapitalizm\u201d tan\u0131m\u0131nda ortakla\u015f\u0131r ve bu ikili sistemi kad\u0131n\u0131n ezilmi\u015fli\u011finin sebebi olarak sabitler. Dolay\u0131s\u0131yla feminist m\u00fccadelenin anti kapitalist olmak zorunda oldu\u011funu ama bunun yetmeyece\u011fini, bir gelecek tasavvuru yap\u0131lacaksa kad\u0131nlar\u0131n emekleri ve bedenleri \u00fczerindeki tahakk\u00fcm bi\u00e7imlerinin tan\u0131mlanmas\u0131ndan yola \u00e7\u0131kar ve sosyalist toplumlar\u0131n kad\u0131n kurtulu\u015f m\u00fccadelesinde bir \u00f6n ko\u015ful oldu\u011funu savunur. Fakat tek ba\u015f\u0131na yeterli olmayaca\u011f\u0131n\u0131 da.<\/p>\n\n\n\n

S\u0131n\u0131fsal, cinsel ve \u0131rksal her t\u00fcrl\u00fc ayr\u0131mc\u0131l\u0131k \u201cproletaryan\u0131n da proleteri\u201d kad\u0131nlar i\u00e7in katlan\u0131lmaz boyutlardad\u0131r. Bu y\u00fczden yaln\u0131zca kad\u0131nlara uygulanan bask\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 bir feminist hareket kendi i\u00e7ine kapanarak s\u00f6m\u00fcr\u00fcye ve emperyalizme son veremez. \u00d6te yandan, kapitalist d\u00fczende kad\u0131nlarla erkeklerin e\u015fit olmalar\u0131 i\u00e7in ev ve i\u015f hayat\u0131nda yap\u0131lacak de\u011fi\u015fiklikler o kadar k\u00f6kl\u00fcd\u00fcr ki kapitalizm var oldu\u011fu s\u00fcrece bu m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n

Bu y\u00fczden sosyalizm; s\u0131n\u0131fs\u0131z, s\u00f6m\u00fcr\u00fcs\u00fcz, bir d\u00fcnya i\u00e7in olmas\u0131 gereken iken kad\u0131n ve erke\u011fin e\u015fit oldu\u011fu, cinsiyetsiz bir d\u00fcnya i\u00e7in sadece bir \u00f6n ko\u015fuldur. Nas\u0131l ki sadece feminizm s\u00f6m\u00fcr\u00fc ili\u015fkilerini ortadan kald\u0131rabilecek bir m\u00fccadele arac\u0131 de\u011filse sosyalizm de tek ba\u015f\u0131na kad\u0131n-erkek e\u015fitli\u011fini sa\u011flayabilecek, cinsiyet\u00e7i i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rabilecek bir sistem de\u011fildir. Ayr\u0131ca \u201ckad\u0131n-erkek sorunu\u201d sosyalizme ertelenemeyecek kadar da acil bir sorundur. Dolay\u0131s\u0131yla sosyalist feminizm, feminizmin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 sosyalizme do\u011fru geni\u015fletir; iki m\u00fccadeleyi birbirine indirgemez. <\/p>\n\n\n\n

Kararlar<\/strong><\/h5>\n\n\n\n

Mor Dayan\u0131\u015fma, feminizmi kad\u0131n kurtulu\u015f m\u00fccadelesinin ideolojisi olarak savunur. Kad\u0131n kurtulu\u015f m\u00fccadelesinde kar\u015f\u0131t iktidar alan\u0131 olarak patriyarkal kapitalizmi tarifler. Bu y\u00fczden de feminist m\u00fccadelenin antikapitalist olmas\u0131 gerekti\u011fini savunur.<\/p>\n\n\n\n

Mor Dayan\u0131\u015fma, feminizmin gelecek tasavvurunun tek ba\u015f\u0131na yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, kad\u0131nlar ve b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k i\u00e7in e\u015fitlik\u00e7i, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc bir toplumsal yap\u0131n\u0131n sosyalizmde m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu fakat kad\u0131n kurtulu\u015f m\u00fccadelesi i\u00e7in Sosyalizmin de tek ba\u015f\u0131na yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak bir \u00f6n ko\u015ful olabilece\u011fini savunur. <\/p>\n\n\n\n

Mor Dayan\u0131\u015fma, kad\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in verdi\u011fi m\u00fccadeleyi Sosyalist Feminist<\/strong> ideolojiyle tarifler. Di\u011fer feminizmleri kar\u015f\u0131s\u0131na almaz, feminizme ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fil b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir yakla\u015f\u0131m\u0131 benimser.<\/p>\n\n\n\n

Kaynak\u00e7a<\/h5>\n\n\n\n

Acker, J. (2001, Ekim). Response to Acker and Eisenstein<\/a>. Monthly Review (52:5).<\/p>\n\n\n\n

Berger, J. ( 2016). G\u00f6rme Bi\u00e7imleri. (Y. Salman, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Metis Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Binark, M. (1992). \u0130leti\u015fim Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda Kad\u0131n M\u00fcdahalesi. A.\u00dc. \u0130leti\u015fim Fak\u00fcltesi , s. 61-78.<\/p>\n\n\n\n

Biz Sosyalist Feministiz (1988), Sosyalist Feminist Kakt\u00fcs Dergisi, Say\u0131 1<\/a>, sf 7-16.<\/p>\n\n\n\n

Bourdieu, P. (2018). Eril Tahakk\u00fcm. (B. Y\u0131lmaz, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Ba\u011flam Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7\u0131nar, M. (2019). Feminizm Y\u00fcz\u00fcn\u00fc S\u0131n\u0131fa D\u00f6n\u00fcyor. Feminerva , 6-7.<\/p>\n\n\n\n

Federici, S. (2018). Cad\u0131lar, Cad\u0131 Av\u0131 ve Kad\u0131nlar. (B. Tanr\u0131sever, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Otonom Yay\u0131nc\u0131l\u0131k.<\/p>\n\n\n\n

Fraser, N. (2019, Ekim 5). T\u00fcm kad\u0131nlar\u0131 \u00f6zg\u00fcrle\u015ftirmeyi ama\u00e7layan bir feminizm anti-kapitalist olmak zorunda. (J. Mag, R\u00f6portaj\u0131 Yapan, E. G\u00fcng\u00f6r, D\u00fczenleyen, & E. G\u00fcng\u00f6r, \u00c7evirmen)<\/p>\n\n\n\n

Hartmann, H. (1992). Marksizmle Feminizmin Mutsuz Evlili\u011fi. (G. Aygen, \u00c7ev.) Ankara: Agora.<\/p>\n\n\n\n

Jazayeri, M. (2015). Devrim. S. Mojab i\u00e7inde, Marksizm ve Feminizm (F. H\u00fclag\u00fc, \u00c7ev., s. 384-414). \u0130stanbul: Yordam Kitap.<\/p>\n\n\n\n

MacKinnon, C. A. (2015). Feminist Bir Devlet Kuram\u0131na Do\u011fru. (T. Y\u00f6ney, & S. Y\u00fccesoy, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Metis Kitap.<\/p>\n\n\n\n

Millett, K. (1987). Cinsel Politika. \u0130stanbul: Payel Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Mojab, S. (2015). Giri\u015f: Marksizm ve Feminizm. S. Mojab i\u00e7inde, Marksizm ve Feminizm (F. H\u00fclag\u00fc, \u00c7ev., s. 11-46). \u0130stanbul: Yordam Kitap.<\/p>\n\n\n\n

Oakley, A. (1972). Sex, Gender and Society. New York: Pantheon.<\/p>\n\n\n\n

Osman, H. (2013). T\u00fcrkiye’de Sosyalist Feminizme Kakt\u00fcs’ten Bakmak. Praksis , 19-43.<\/p>\n\n\n\n

Ramazano\u011flu, C. (1998). Feminizm ve Ezilmenin \u00c7eli\u015fkileri. (M. Bayatl\u0131, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Pencere.<\/p>\n\n\n\n

Rowbotham, S. (2000). Kad\u0131n Bilinci, Erkek D\u00fcnyas\u0131. (\u015e. Alpagut, \u00c7ev.) \u0130stanbul: Payel Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Rowbotham, S., Segal, L., & Wainwright, H. (1984). Feminizm, Sosyalizm ve Eylemde Birlik. (E. \u00c7. \u00d6zg\u00fcl, \u00c7ev.) \u0130stanbul: \u0130leti\u015fim Yay\u0131nlar\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Sangari, K. (2015). Ataerki\/Ataerkleri. S. Mojab i\u00e7inde, Marksizm ve Feminizm (s. 325-360). \u0130stanbul: Yordam Kitap.<\/p>\n\n\n\n

Savran, G. A. (2008). Sosyalist Feminizm Kurtulu\u015f Perspektifimizin Neresinde Duruyor?<\/a> Sosyalist Feminist Kolektif<\/p>\n\n\n\n

Savran, G. A. (2004). Beden Emek Tarih. \u0130stanbul: Kanat Kitap.<\/p>\n\n\n\n

Savran, G. A. (2019, \u015eubat 9). Erkeklik krizi yok, patriarka h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc<\/a>. (\u0130. Aktan, R\u00f6portaj\u0131 Yapan) Gazete Duvar.<\/p>\n\n\n\n

Savran, G. A. (2011). Feminizmin Politik \u00d6znesinde Kimler Var?<\/a> Feminist Politika (9).<\/p>\n\n\n\n

Savran, G. A. (2011). \u0130stanbul – Amargi Feminizm Tart\u0131\u015fmalar\u0131. (E. \u00d6zdemir, & S. Bayraktar, D\u00fc) \u0130stanbul: Amargi Yay\u0131nevi.<\/p>\n\n\n\n

Yaman, M. (2018, Kas\u0131m 19). Etnoloji Defterleri \u2013 Marx\u2019\u0131n kad\u0131nlar\u0131n ezilmesine ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck m\u00fccadelesine dair a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 yeni ufuklar<\/a> \u00c7atlak Zemin<\/p>\n\n\n\n

Yaman, M.(2012). Ataerki: Bir Kavram\u0131n Yeniden \u0130n\u015fas\u0131: \u201cEski\u201d Ataerki\u2019den Ataerkil Kapitalizme<\/a>. E\u011fitim Bilim Toplum Dergisi (38).<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mor Dayan\u0131\u015fma, kad\u0131n kurtulu\u015fu i\u00e7in verdi\u011fi m\u00fccadeleyi Sosyalist Feminist ideolojiyle tarifler. Di\u011fer feminizmleri kar\u015f\u0131s\u0131na almaz, feminizme ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fil b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u00fc bir yakla\u015f\u0131m\u0131 benimser.<\/p>","protected":false},"author":5,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","_eb_attr":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[547,546,1246],"tags":[],"ppma_author":[573],"class_list":["post-6487","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-degerlendirme","category-feminist-teori","category-kadin-ve-emek","author-mor-dayanisma"],"authors":[{"term_id":573,"user_id":5,"is_guest":0,"slug":"mor-dayanisma","display_name":"Mor Dayan\u0131\u015fma","avatar_url":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/wp-content\/litespeed\/avatar\/18b1bff8d2c98eaf6f87c388a27f2cfa.jpg?ver=1784033573","author_category":"1","first_name":"Mor","last_name":"Dayan\u0131\u015fma","user_url":"","job_title":"","description":"Contact<\/a>\r\n\r\ndayanismamor@gmail.com"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6487","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6487"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6487\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9148,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6487\/revisions\/9148"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6487"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6487"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6487"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=6487"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}