{"id":2654,"date":"2020-04-28T16:14:36","date_gmt":"2020-04-28T13:14:36","guid":{"rendered":"http:\/\/mordayanisma.org\/?p=2654"},"modified":"2025-03-07T10:51:26","modified_gmt":"2025-03-07T07:51:26","slug":"deniz-kandiyoti-salgin-modern-kadinin-yasadigi-illuzyonu-yikti-gecti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/2020\/04\/28\/deniz-kandiyoti-salgin-modern-kadinin-yasadigi-illuzyonu-yikti-gecti\/","title":{"rendered":"Deniz Kandiyoti: Salg\u0131n, Modern Kad\u0131n\u0131n Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u0130ll\u00fczyonu Y\u0131kt\u0131 Ge\u00e7ti"},"content":{"rendered":"\n
\n

Prof. Deniz Kandiyoti korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan e\u015fitsizli\u011fi de\u011ferlendirdi: “Hayat\u0131n normal ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde aileye destek faaliyetlerinin neredeyse tamam\u0131n\u0131n koordinat\u00f6r\u00fc kad\u0131nlard\u0131. Mesela \u00e7ocuk hastaland\u0131, okuldan almak laz\u0131m. Kim alacak? Kim toplant\u0131s\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p gidip \u00e7ocu\u011fu alacak? Y\u00fczde 90 anne. Zaten okul da y\u00fczde 90 ilk olarak anneyi aramaya ko\u015fullanm\u0131\u015ft\u0131r. Salg\u0131nla birlikte koordinasyon fonksiyonuna icra fonksiyonu eklendi.”<\/p>\n

Hastal\u0131kla ve hastal\u0131k kayg\u0131s\u0131yla ge\u00e7en, birbirine benzeyen sabahlar\u0131 ak\u015fam etti\u011fimiz g\u00fcnlerde dikkatlerden ka\u00e7m\u0131\u015f olabilir. Yahut \u2018vir\u00fcs hepimizi e\u015fitledi\u2019 gibi sloganvari g\u00f6z boyamalarla de\u011fi\u015fik his d\u00fcnyalar\u0131na ge\u00e7i\u015f yap\u0131lm\u0131\u015f olabilir. Halbuki baz\u0131 meseleler var ki, haz\u0131r d\u00f6rt duvar aras\u0131ndayken mutlaka fark etmek ve d\u00fc\u015f\u00fcnmek gerekiyor. Vir\u00fcs kimseyi e\u015fit etkilemedi, d\u00fcnyan\u0131n hi\u00e7bir yerini, s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131, cinsiyetini, \u0131rk\u0131n\u0131 e\u015fitlemedi. Yalan! Covid-19 salg\u0131n\u0131 ve beraberinde derinle\u015fecek olan ekonomik kriz kad\u0131nlar\u0131 ve elbette belirli s\u0131n\u0131ftaki kad\u0131nlar\u0131n pamuk ipli\u011fiyle \u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc dengeyi kaidesinden sarst\u0131. \u0130\u015fte bozulan bu dengeyi ve b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kan e\u015fitsizlikleri \u0130ngiltere\u2019nin SOAS \u00dcniversitesi\u2019nden Prof. Deniz Kandiyoti ile konu\u015fmay\u0131 tercih ettim. \u00c7\u00fcnk\u00fc Prof. Kandiyoti hem toplumsal cinsiyet, Ortado\u011fu \u00fclkelerinde cinsiyet politikalar\u0131n\u0131n, \u0130slam ve milliyet\u00e7ilik gibi ideolojilerin bu politikalara etkisi konular\u0131nda d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda bir bilim insan\u0131, hem de karma\u015f\u0131k bir s\u00fcr\u00fc kavram\u0131, meseleyi, olguyu tatl\u0131 tatl\u0131, tane tane anlatmas\u0131yla tan\u0131n\u0131r. Kariyeri boyunca gen\u00e7 kad\u0131n akademisyenlere \u015fefkatiyle ve g\u00f6sterdi\u011fi yollarla e\u015fsiz ve benzersizdir. S\u00f6z\u00fc, Prof. Kandiyoti\u2019ye b\u0131rak\u0131yorum, hal-i p\u00fcr melalimizi anlats\u0131n. \u00dcz\u00fclmek, k\u0131r\u0131lmak olmas\u0131n. \u00c7\u00f6z\u00fcme y\u00f6nelik, kad\u0131n hareketlerine destek metotlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmemizin f\u0131rsat\u0131 olsun s\u00f6zleri.<\/p>\n\n\n\n

Covid-19 salg\u0131n\u0131 kad\u0131nlar\u0131 niye ve nas\u0131l daha fazla etkiledi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Daha fazla etkiledi derken ne dedi\u011fimize dikkatle bakmal\u0131y\u0131z. Benim okudu\u011fum kaynaklarda biyolojik olarak erkeklerin daha fazla etkilendi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Erkek \u00f6l\u00fcmleri daha fazla. Dolay\u0131s\u0131yla kad\u0131nlar\u0131n etkilenme meselesi daha tehlikeye a\u00e7\u0131k vaziyette, tehlikeye daha yak\u0131n olma durumuyla ilgili. Bu konuda ilgin\u00e7 istatistikler var. \u00d6rne\u011fin New York Times\u2019\u0131n payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bir bilgiye g\u00f6re \u2018temel i\u015f\u00e7i\u2019 diye vas\u0131fland\u0131r\u0131lan meslek gruplar\u0131nda erkekler y\u00fczde 28 oran\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k \u2018kad\u0131n meslekleri\u2019 ad\u0131 verilen gruplarda kad\u0131nlar bu salg\u0131na daha yak\u0131n \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. \u00d6rne\u011fin hem\u015fireler, sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, temizlik i\u015f\u00e7ileri, kasiyerler, yemek da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda g\u00f6revli olanlar, eczac\u0131lar\u2026 Dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok az \u00fccretli ama bu temel hizmetleri sa\u011flayan bir kad\u0131n ordusu var. Salg\u0131n nedeniyle bu durum su y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kt\u0131. Erkeklerin yo\u011fun olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sanayi, in\u015faat gibi i\u015f kollar\u0131nda ise bir durma var.<\/p>\n\n\n\n

Bir toplumun temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan kad\u0131n ordusu salg\u0131n nedeniyle g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu diyorsunuz, \u00f6yle mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Evet. Normal \u015fartlarda onlar g\u00f6r\u00fcnmez kad\u0131nlard\u0131r. G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131m\u0131zda asl\u0131nda daima kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan ama g\u00f6rmeyip ge\u00e7ti\u011fimiz kad\u0131nlar. \u0130\u015fte o kad\u0131nlar ki salg\u0131ndan \u00e7ok daha fazla etkilendi, etkileniyor. \u00c7\u00fcnk\u00fc vir\u00fcsle \u00e7ok daha fazla temas etme ihtimalleri var. Etkilenme konusunun ilk boyutu bu. \u0130kinci boyutu ise eve kapanma yahut tecritle ile birlikte kaybedilen sosyal ba\u011f ve hizmetlerin kimi nas\u0131l etkiledi\u011fi meselesi.<\/p>\n\n\n\n

Bunu biraz a\u00e7al\u0131m isterseniz. Sosyal ba\u011f ve hizmetlerden kast\u0131m\u0131z nedir, eve t\u0131k\u0131l\u0131nca neleri kaybettik?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda eve t\u0131k\u0131lmak de\u011fil mesele. B\u00fct\u00fcn krizler g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131n dokusunun erimesine, \u00e7atlamas\u0131na neden olur. O \u00e7atlama ya\u015fanana kadar insan g\u00fcnl\u00fck ya\u015fam\u0131 idame etmesine yarayan ufak tefek \u015feylerin fark\u0131nda bile olmuyor.<\/p>\n\n\n\n

Ne gibi ufak tefek \u015feyler?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sen \u00e7ocu\u011funu arkada\u015f\u0131na iki-\u00fc\u00e7 saat yollay\u0131p iki sat\u0131r bir \u015fey okuyabildi\u011fin, yazabildi\u011fin, kendine vakit ay\u0131rabildi\u011fin zaman bunun fark\u0131nda de\u011filsin. G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n i\u00e7inde aile hayat\u0131n\u0131 destekleyen g\u00f6r\u00fcn\u00fcr veya g\u00f6r\u00fcnmez bir s\u00fcr\u00fc kurum ve hizmet var. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 okul gibi, kre\u015fler gibi, spor kul\u00fcpleri gibi formel gruplar. Bu kurumlar salg\u0131n nedeniyle kapan\u0131nca bu hizmetlerin tamam\u0131 aileye y\u00fcklenmi\u015f oldu. Mesela \u00e7ocuklar\u0131n e\u011fitimi uzaktan da olsa devam ediyor, o e\u011fitimin evde yap\u0131labilmesi i\u00e7in paketler veriliyor ama o e\u011fitim paketlerini \u00e7ocu\u011fa ula\u015ft\u0131rma i\u015fi kad\u0131nlara kal\u0131yor. Evde \u00f6\u011fretmenlik fonksiyonunu y\u00fczde 99 kad\u0131nlar y\u00fckleniyor.<\/p>\n\n\n\n

Okul gibi resmi kurumlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda neler \u00e7\u0131kt\u0131 hayat\u0131m\u0131zdan karantina ile?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gayri-resmi diyebilece\u011fimiz hizmet ve ba\u011flar var hayat\u0131m\u0131zda. Normal \u015fartlarda hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 idrak dahi etmedi\u011fimiz hizmetler bunlar. Mesela i\u015ften d\u00f6nerken hemen bir haz\u0131r yemek al\u0131p eve gitmek\u2026 \u00c7ocu\u011funuzu anneannesine babaannesine g\u00f6ndermek birka\u00e7 saatli\u011fine\u2026 Veya okul sonras\u0131 \u00e7ocu\u011fu sanat, spor gibi faaliyetlere b\u0131rakmak\u2026 T\u00fcm bu gayri-resmi duraklar kad\u0131nlar\u0131n ev i\u00e7inde kendine alan a\u00e7mas\u0131na, vakit bulmas\u0131na yar\u0131yordu. Bunlar tedav\u00fclden kalkmak zorunda oldu\u011funda geride b\u0131rakt\u0131klar\u0131 bo\u015flukla fark\u0131na var\u0131lan mekanizmalard\u0131r. Sosyolojide bu bir kurald\u0131r: Bir sistem normal \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda bile\u015fenlerini ve nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamazs\u0131n\u0131z. Ancak kriz ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f anlar\u0131nda bu kurumlar kendilerini belli eder. \u0130\u015fte g\u00fcnl\u00fck hayat b\u00f6yle irili ufakl\u0131, resmi ve gayri resmi mekanizmalarla \u00f6r\u00fcl\u00fc.<\/p>\n\n\n\n

Bu salg\u0131n t\u00fcr\u00fcnden bir krizle bu mekanizmalar ortadan kalk\u0131nca kad\u0131nlar a\u00e7\u0131s\u0131nda ne g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f oldu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sistem t\u00fcm yal\u0131nl\u0131\u011f\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Aile kurumu ba\u015fka hi\u00e7bir kurumla ili\u015fki i\u00e7ine girmedi\u011finde, belki sanayi \u00f6ncesi toplumlarda oldu\u011fu gibi, b\u00fct\u00fcn y\u00fck\u00fcn aile i\u00e7indeki kad\u0131nlara y\u00fcklendi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f oldu. Aile dedi\u011fimizde de haneden s\u00f6z ediyorum. Bir hane e\u015fsiz \u00e7ocuklu bir kad\u0131n da olabilir, bir nine k\u0131z\u0131 ve \u00e7ocuklar\u0131 olabilir, evli \u00e7ift ve \u00e7ocuklar\u0131 olabilir. Tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayan bir ya\u015fl\u0131 han\u0131m da olabilir. Daha evvel \u00e7ocuklar\u0131 onu ziyaret eder, yard\u0131m ederken b\u00f6yle bir salg\u0131nda bir ba\u015f\u0131na ve tecrit halinde kalm\u0131\u015f olabilir. Gen\u00e7 k\u0131zl\u0131ktan ya\u015fl\u0131l\u0131\u011fa, evlilik i\u00e7i veya d\u0131\u015f\u0131 bir\u00e7ok farkl\u0131 hane tipi vard\u0131r. Bu kategorilerde kim daha \u00e7ok salg\u0131ndan etkilenir ve zorlan\u0131r bu ayr\u0131 bir konu. Elbette ki hi\u00e7bir deste\u011fi olmayan yaln\u0131zlar daha \u00e7ok zorlan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Peki kar\u0131 kocal\u0131, \u00e7ocuklu n\u00fckleer aile tipinde i\u015f b\u00f6l\u00fcmleri salg\u0131ndan nas\u0131l etkilendi? \u00d6zellikle orta s\u0131n\u0131f \u00e7al\u0131\u015fan, \u00e7al\u0131\u015fmakta olan kad\u0131n ne ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu bir fark\u0131ndal\u0131k meselesidir asl\u0131nda. Bak\u0131n, hayat\u0131n normal ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde aileye destek faaliyetlerinin neredeyse tamam\u0131n\u0131n koordinat\u00f6r\u00fc kad\u0131nlard\u0131. Mesela \u00e7ocuk hastaland\u0131, okuldan almak laz\u0131m. Kim alacak? Kim toplant\u0131s\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p gidip \u00e7ocu\u011fu alacak? Y\u00fczde 90 anne. Zaten okul da y\u00fczde 90 ilk olarak anneyi aramaya ko\u015fullanm\u0131\u015ft\u0131r. Salg\u0131nla birlikte koordinasyon fonksiyonuna icra fonksiyonu eklendi.<\/p>\n\n\n\n

Salg\u0131nda koordinat\u00f6rl\u00fckten icrac\u0131l\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fen bir tuhaf kariyer hikayesi diyorsunuz\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tabii. Mesela evinizin temizli\u011fi i\u00e7in yard\u0131m m\u0131 al\u0131yordunuz. Art\u0131k yok. Temizlik\u00e7i sizsiniz. \u00d6\u011fretmen mi yok. \u00d6\u011fretmen sizsiniz. Evde birisi mi hasta? Hasta bak\u0131c\u0131 sizsiniz. \u00c7ocu\u011fun arkada\u015f\u0131 m\u0131 yok? O arkada\u015f sizsiniz. Bak\u0131n, modern kad\u0131n\u0131n i\u015finin daha hafiflemesinin sebebi neydi? \u0130crac\u0131l\u0131ktan koordinat\u00f6rl\u00fc\u011fe ge\u00e7mesiydi. Evet, bir\u00e7ok \u015feyi ayn\u0131 anda \u00e7ok dikkatle planlamak zorundayd\u0131, hangi \u00f6te beri al\u0131nacak ne g\u00fcn ne pi\u015fecek, \u00e7ocuk ne zaman nereye b\u0131rak\u0131lacak gibi. Ama t\u00fcm bunlar\u0131, hem piyasan\u0131n sundu\u011fu haz\u0131r yemek servisleri gibi parayla faydalan\u0131lacak hizmetlerle, hem de baz\u0131 sosyal ili\u015fkiler yoluyla temin edilebilecek hizmetlerle kendisine birtak\u0131m ferahl\u0131klar a\u00e7abiliyordu modern kad\u0131n. Elbette burada \u00e7ocuklu olmak da \u00e7ok fark ediyor. G\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n idamesine bir de \u00e7ocu\u011fun bak\u0131m y\u00fck\u00fcn\u00fc \u00fcstleniyor, onun \u00e7evresini de koordine ediyor anne olan kad\u0131n.<\/p>\n\n\n\n

Modern kad\u0131n kendi gayretiyle bulup bulu\u015fturdu\u011fu tamponlarla bir hayat s\u00fcr\u00fcyor ve bu hayat\u0131 da partneriyle e\u015fit i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc i\u00e7inde bir hayat san\u0131yordu mu diyorsunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hay\u0131r ba\u015fka bir \u015fey s\u00f6yl\u00fcyorum. Ki bu feminist kuram a\u00e7\u0131s\u0131ndan da son derece \u00f6nemli bir \u015fey. Kad\u0131nlar\u0131n y\u00fcklerini hafifletenlerin paylar\u0131 nedir? Bunun ne kadar de\u011fi\u015fen ili\u015fki bi\u00e7imleri ve normlara ba\u011fl\u0131, ne kadar\u0131 da kad\u0131nlar\u0131n b\u00fcy\u00fck m\u00fccadelelerle elde ettikleri sosyal hizmetlerle ilgili?\"-\"<\/p>\n\n\n\n

\u201cG\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n i\u00e7inde aile hayat\u0131n\u0131 destekleyen g\u00f6r\u00fcn\u00fcr veya g\u00f6r\u00fcnmez bir s\u00fcr\u00fc kurum ve hizmet var. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 okul gibi, kre\u015fler gibi, spor kul\u00fcpleri gibi formel gruplar. Bu kurumlar salg\u0131n nedeniyle kapan\u0131nca bu hizmetlerin tamam\u0131 aileye y\u00fcklenmi\u015f oldu.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Nedir cevab\u0131 bu sorunun?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ben iddia ediyorum ki, de\u011fi\u015fikliklerin, daha do\u011frusu iyile\u015fmelerin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 asl\u0131nda sosyal devlet ve piyasa taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131lan\u0131yor. Bu kar\u015f\u0131lanma bi\u00e7imi de aile i\u00e7indeki i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn zorlay\u0131c\u0131 ve \u00e7at\u0131\u015fmac\u0131 bir ortama d\u00f6n\u00fc\u015fmemesine yard\u0131mc\u0131 oluyor. Bug\u00fcn ben yorgunum, bir g\u00fcn de sen yemek yap \u015feklindeki bir muhabbet, a\u00e7 telefonu bir pizza \u0131smarla \u015fekline d\u00f6n\u00fc\u015febiliyor. Aile i\u00e7indeki kad\u0131n-erkek dengesinin ya da \u2018sulh dengesini\u2019 kad\u0131nlar\u0131n ba\u015fka kad\u0131nlara dayanarak elde ettiklerini savundum hep. O dayan\u0131lan \u2018ba\u015fka kad\u0131nlar\u2019, bak\u0131c\u0131 kad\u0131n olabilir, temizlik\u00e7i kad\u0131n olabilir, teyze olabilir, anneanne babaanne olabilir, kom\u015fu olabilir. Yani T\u00fcrkiye\u2019de bir \u015fekilde bu aile i\u00e7i denge, Bat\u0131\u2019dan \u00e7ok daha etkili bir bi\u00e7imde kad\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131n i\u00e7inde halloluyordu. Hatta diyebilirim ki, T\u00fcrkiye\u2019deki profesyonel orta s\u0131n\u0131f kad\u0131nlar\u0131n Bat\u0131l\u0131 akranlar\u0131na g\u00f6re avantajl\u0131 bir konumlar\u0131 vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Sosyal ba\u011flar\u0131n kuvvetlili\u011fi anlam\u0131nda s\u00f6yl\u00fcyorsunuz?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Evet. \u00d6rne\u011fin \u0130ngiltere\u2019de bir kad\u0131n annesinden \u00e7ocu\u011fa bakmas\u0131n\u0131 devaml\u0131 isteyemiyor. Ya da her g\u00fcn bir bak\u0131c\u0131 hizmeti alam\u0131yor. Bu anlamda hizmet sekt\u00f6r\u00fc Bat\u0131\u2019da \u00e7ok daha dar ve korkun\u00e7 bir mali y\u00fck getiriyor. Gelirlerin \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu \u00fclkelerde kad\u0131nlara destek veren hizmetler \u00e7ok daha kolay ula\u015f\u0131labilir ve ucuz. Bu Latin Amerika\u2019da da b\u00f6yle.Tabii salg\u0131n tecridiyle birlikte bu destekler ortadan kalkt\u0131 herkes i\u00e7in.<\/p>\n\n\n\n

Son d\u00f6nemde T\u00fcrkiye\u2019de de kad\u0131nlara destek olan bu hizmetler \u00e7ok ula\u015f\u0131labilir olmaktan \u00e7\u0131kt\u0131?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Evet, son y\u0131llarda benim de g\u00f6zlemim bu y\u00f6nde. Art\u0131k temizlik ve \u00e7ocuk bak\u0131m \u00fccretleri artt\u0131. Art\u0131k anneanne babaanne k\u00f6\u015fe ba\u015f\u0131nda ya da geni\u015f aile d\u00fczeninde oturmuyor, torununun t\u00fcm bak\u0131m\u0131n\u0131 \u00fcstlenmeye niyet etmiyor. O bak\u0131mdan eskisi gibi kolayl\u0131klar T\u00fcrkiye\u2019de de azalmaya ba\u015flad\u0131. Hem piyasa hem sosyal devlet hizmetleri ortadan \u00e7ekildi\u011finde mesele kad\u0131n-erkek i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcne gelip dayan\u0131yor. Ve orada da yaz\u0131l\u0131 olmayan kurallar i\u015flemeye ba\u015fl\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Yaz\u0131l\u0131 olmayan kuraldan kast\u0131n\u0131z nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Son derece basit: Kad\u0131nlar\u0131n zaman\u0131n\u0131n de\u011fer olarak erkeklerden daha d\u00fc\u015f\u00fck olmas\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Harika do\u011frusu!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

E de\u011fil tabii ama ger\u00e7ek. Bunu ekonomideki \u2018f\u0131rsat maliyeti\u2019 kavram\u0131yla a\u00e7\u0131klayabilirim. En basit \u015fekilde \u015fu; \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131z vaktin ne kadar para etti\u011fi meselesi. Buna g\u00f6re varsay\u0131m kad\u0131nlar\u0131n zaman\u0131n\u0131n daha az para etti\u011fi ya da daha az de\u011ferli oldu\u011fudur. \u015eimdi kendi hayat\u0131mdan bir \u00f6rnek vereyim. Son derece uygar, kad\u0131n erkek e\u015fitli\u011fine inanan bir misafir kal\u0131yor evimde. Sabahleyin ben masam\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorum, kocam masas\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Misafirlerimiz bir yere \u00e7\u0131kacaklar, san\u0131yorum Londra\u2019da gezecekler. \u015eu neredeydi ya da ben bunu nereye koyay\u0131m t\u00fcr\u00fcnden sorular\u0131 sormak i\u00e7in iki yere y\u00f6nelebilirler de\u011fil mi? Bana ya da kocama\u2026 Sistematik olarak benim odama gelip beni kesiyorlar. Bunun alt\u0131nda hi\u00e7bir k\u00f6t\u00fc niyet yok. Tamamen bilin\u00e7alt\u0131. Bunu yapanlar da hem erkek hem kad\u0131n. Yani erkeklere \u00f6zel bir bilin\u00e7alt\u0131 olay\u0131 de\u011fil. \u00c7al\u0131\u015fan bir erke\u011fin zaman\u0131n\u0131 b\u00f6lmek ile \u00e7al\u0131\u015fan kad\u0131n\u0131n zaman\u0131n\u0131 b\u00f6lmek aras\u0131nda bir se\u00e7im yap\u0131lsa mutlaka kad\u0131n se\u00e7ilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc kad\u0131n\u0131n zaman\u0131 daha de\u011fersizdir. Bilin\u00e7alt\u0131 varsay\u0131m\u0131 bu.<\/p>\n\n\n\n

Kad\u0131nlar\u0131n zaman\u0131n\u0131n hem de\u011fersiz hem de \u00e7ok esnek oldu\u011fu varsay\u0131m\u0131 bu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kendimden bu \u00f6rne\u011fi vermemin sebebi \u015fu: Bunu yapan ki\u015filer okumu\u015f etmi\u015f, \u2018benim zaman\u0131m\u0131n daha de\u011fersiz oldu\u011funu mu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsun\u2019 desem, \u2018Esta\u011ffurullah, ne m\u00fcnasebet\u2019 diyecek insanlar. \u0130\u015fte kad\u0131nlarla ilgili bu de\u011fersizlik varsay\u0131m\u0131 e\u011fitim ve s\u0131n\u0131f tan\u0131mayan bir programlama adeta.<\/p>\n\n\n\n

Peki bu salg\u0131n, kad\u0131n hareketlerinin son 50 y\u0131ldaki kazan\u0131mlar\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan bize ne g\u00f6stermi\u015f oldu? \u00c7\u00fcnk\u00fc az \u00f6nce t\u00fcm bunlar feminist kuram a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nemli demi\u015ftiniz, neden \u00f6nemli?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Maalesef \u00e7ok karamsar bir \u015fey s\u00f6yleyece\u011fim. \u015ea\u015fmayan bir kural var: Ekonomik kriz, salg\u0131n ve felaket anlar\u0131nda ilk feda edilen alanlar ne yaz\u0131k ki kad\u0131nlar\u0131n kazan\u0131mlar\u0131 oluyor. Bak\u0131n K\u00fcba\u2019da kad\u0131n-erkek e\u015fitli\u011fi kanunla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Fakat bir kriz geldi. Hi\u00e7bir malzeme, ara\u00e7 gere\u00e7 bulunam\u0131yor ve uzun uzun kuyruklara girmek gerekiyor her alanda hayat\u0131 idame ettirmek i\u00e7in. Kim bekliyor o kuyruklarda hep? Kad\u0131nlar! Kriz anlar\u0131nda toplumu idame ya da yeniden in\u015fa etme g\u00f6revlerini, o krizin faturas\u0131n\u0131 devletler hep \u2018ba\u015fka yere\u2019 kesmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

O \u2018ba\u015fka yer\u2019 de genelde o g\u00f6r\u00fcnmeyen kad\u0131nlar ordusu oluyor de\u011fil mi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Aynen \u00f6yle. \u00d6rne\u011fin 1980\u2019lerde Margaret Thatcher h\u00fck\u00fcmeti \u0130ngiltere\u2019de sosyal devleti nas\u0131l k\u0131sar\u0131z sorusunun cevab\u0131n\u0131 bulmak \u00fczere bir aile ara\u015ft\u0131rmas\u0131 yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Ama\u00e7 ne? Devletin sundu\u011fu fonksiyonlar\u0131n ne kadar\u0131n\u0131 ailelere iade edebileceklerini g\u00f6rmek. Mesela ya\u015fl\u0131lar\u0131n bak\u0131m\u0131. \u0130ngiltere\u2019de ya\u015fl\u0131 bak\u0131m evlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc devlet destekli. Bu ya\u015fl\u0131 n\u00fcfusu evlerine g\u00f6nderebilseler milyonlarca pound tasarruf edecekler. Mahalli idarelerin devlet destekli kre\u015flerini kapatsalar yine milyonlar devletin cebinde kalacak. Devletlerin bu t\u00fcr hesaplar\u0131 ve i\u015fleri aileye iade etme hevesi hep vard\u0131r. Ama kriz zamanlar\u0131nda bu b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. O zaman ne oluyor, toplumun en temel y\u00fckleri kad\u0131nlara biniyor. \u00d6rne\u011fin, Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerde ya\u015fl\u0131 anne-babas\u0131na bakmak i\u00e7in i\u015fini b\u0131rakmak zorunda kalan kad\u0131nlar\u0131n say\u0131s\u0131 \u00e7oktur. O zaman ne oluyor? Kad\u0131nlar hayat d\u00f6ng\u00fcleri itibariyle bir k\u0131skaca mahkum kal\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n

Nas\u0131l bir k\u0131ska\u00e7 bu?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u00d6nce d\u00f6ng\u00fcy\u00fc anlatay\u0131m. Kad\u0131nlar do\u011furganl\u0131k ya\u015flar\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131na bakmak i\u00e7in part-time \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor diyelim. Part-time \u00e7al\u0131\u015f\u0131nca emeklilik d\u00f6nemlerine erkekler kadar maddi katk\u0131da bulunam\u0131yor. Ya\u015flar\u0131 ilerledik\u00e7e ya\u015fl\u0131 ailelerine ya da belki hasta e\u015flerine bak\u0131m gerekti\u011finde \u00e7aresiz bi\u00e7imde i\u015ften \u00e7\u0131karak bak\u0131c\u0131 durumuna ge\u00e7iyorlar. Peki bu kad\u0131nlar emeklilik ya\u015f\u0131na geldi\u011finde ne yapacak? M\u00fcthi\u015f bir krizle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kal\u0131yorlar. Tek ba\u015f\u0131na kalan emekli kad\u0131nlar\u0131n krizi bu. Kad\u0131nlar emekli oldu\u011funda ge\u00e7imini sa\u011flayamayacak hale geliyor. Yani fakirle\u015fmenin kad\u0131nla\u015fmas\u0131 durumuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Bu salg\u0131n kriziyle birlikte bir de b\u00fcy\u00fck ekonomik krizin e\u015fi\u011findeyiz, hatta i\u00e7indeyiz. Ekonomik krizin maliyetinin kimlere kesilece\u011fi meselesini konu\u015fman\u0131n zaman\u0131 geldi.<\/p>\n\n\n\n

Tam da bu konuya gelmek istiyordum. Salg\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, \u2018vir\u00fcs\u00fcn herkesi e\u015fitledi\u011fi\u2019 gibi bir ill\u00fczyon yarat\u0131ld\u0131. Asl\u0131nda bu salg\u0131nda herkes e\u015fit mi? Meselenin s\u0131n\u0131fsal boyutu nedir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

En b\u00fcy\u00fck yalan bu salg\u0131n\u0131n herkesi vurabilece\u011fi ve e\u015fitleyici bir fonksiyonu oldu\u011fudur. Tam tersine bu salg\u0131n krizi servet ve s\u0131n\u0131f farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 b\u00fcsb\u00fct\u00fcn ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. \u00c7\u00fcnk\u00fc devletlerin bu salg\u0131n d\u00f6nemi ve sonras\u0131 i\u00e7in t\u00fcm yard\u0131m politikalar\u0131 asl\u0131nda maa\u015fl\u0131 i\u015fi olan, kay\u0131tl\u0131 ya da k\u00fc\u00e7\u00fck bir i\u015fletmesi olan ki\u015filere y\u00f6nelik. Halbuki d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli ki\u015filerin \u00e7o\u011fu s\u00f6zle\u015fmesiz, g\u00fcvencesiz, i\u015fine her an son verilebilecek ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda herhangi bir tazminat talep edemeyecek insanlar. G\u00fcnl\u00fck ve haftal\u0131k kazand\u0131klar\u0131yla ya\u015fayan milyonlar var. Onlar\u0131n bu salg\u0131ndan nas\u0131l ve ne halde \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131yla ilgili herhangi bir devlet politikas\u0131 yok. Ciddi tehlike alt\u0131nda olan kad\u0131nlar\u0131n bir\u00e7o\u011fu da zaten bu s\u0131n\u0131fa ait. \u00c7al\u0131\u015fmadan ne kiras\u0131n\u0131 ne yeme\u011fini kar\u015f\u0131layabilecek durumda olan kad\u0131nlar. O kad\u0131nlar aras\u0131nda da \u0131rk farkl\u0131l\u0131klar\u0131na g\u00f6re durum daha k\u00f6t\u00fcle\u015febiliyor. G\u00f6\u00e7menlerin ve siyahlar\u0131n ekonomik ve sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu salg\u0131ndan nas\u0131l daha k\u00f6t\u00fc etkilendi\u011fini g\u00f6steren rakamlar \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131.<\/p>\n\n\n\n

Karantina nedeniyle b\u00fcsb\u00fct\u00fcn g\u00f6r\u00fcn\u00fcr hale geldi\u011fini anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu kad\u0131n-erkek e\u015fitsizli\u011fi kad\u0131n\u0131n ruh halini veya kimlik anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiler sizce?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir grup kad\u0131n\u0131 etkiler. Ama benim ya\u015f\u0131mdaki kad\u0131nlar\u0131 etkilemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz sistemin b\u00f6yle oldu\u011funu fark etmi\u015f ve biliyorduk zaten. \u015ea\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ve sars\u0131c\u0131 bir taraf yok bizler i\u00e7in. Fakat bir post-feminist ku\u015fak geldi. Ya\u015flar\u0131 20 ile 35 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen bir kad\u0131n ku\u015fa\u011f\u0131ndan s\u00f6z ediyorum. Biz her \u015feyi yapar\u0131z, her \u015feye kadiriz diyen. \u00d6zellikle bekarl\u0131klar\u0131nda, gen\u00e7liklerinde kendilerini \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc, \u00e7ok \u00f6zg\u00fcr g\u00f6ren. Bu g\u00fc\u00e7 ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck noktalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu hayaliydi. Bu hayali per\u00e7inleyen biraz da t\u00fcketim elbette. \u0130stedi\u011fin kadar seyahat etmek, istedi\u011fin kadar makyaj malzemesi almak, bol bol k\u0131yafet de\u011fi\u015ftirmek, k\u0131z arkada\u015flar\u0131nla ak\u015fam kokteyllere gitmek kad\u0131n\u0131n haklar\u0131yla \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleriyle ilgili nihai bir \u015fey s\u00f6ylemez. Piyasan\u0131n kad\u0131nlara sundu\u011fu sabun k\u00f6p\u00fckleridir. Bu nesilde sosyalle\u015fenler, yani X, Y ve Z ku\u015fa\u011f\u0131 kad\u0131nlar bu salg\u0131n s\u0131ras\u0131nda \u015fok ge\u00e7irmi\u015f olabilirler ger\u00e7ekten. Sosyal medya payla\u015f\u0131mlar\u0131 bunu g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n

Ya\u015flar\u0131 20 ila 35 ya\u015f\u0131nda de\u011fi\u015fen kad\u0131nlar\u0131n bilinci neden bir \u00f6nceki ku\u015faklara g\u00f6re daha farkl\u0131? Sanki tersiymi\u015f gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyor insan\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

O d\u00fc\u015f\u00fcnce biraz \u00f6nce sayd\u0131\u011f\u0131m sabun k\u00f6p\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn g\u00f6zleri kama\u015ft\u0131rmas\u0131ndan. \u00d6nceki ku\u015fak kad\u0131nlar hem kendi ailelerinin i\u00e7indeki hem de \u00e7evrede olup bitenleri g\u00f6zlemleyerek belirli bir fark\u0131ndal\u0131k i\u00e7in yeti\u015ftiler. Kad\u0131n hareketinin di\u015fiyle t\u0131rna\u011f\u0131yla belirli kazan\u0131mlar\u0131 elde etti\u011fini birebir ya\u015fayarak g\u00f6rd\u00fcler. O y\u00fczden bilin\u00e7leri daha y\u00fcksek diyorum. Ger\u00e7i bug\u00fcn de T\u00fcrkiye\u2019de yine o ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131nda gece g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015f\u0131p kazand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ailelerine vermek zorunda olan milyonlarca kad\u0131n var. Dolay\u0131s\u0131yla salg\u0131n krizinin getirdi\u011fi \u015foku ya\u015fayacaklar asl\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir elit. Bug\u00fcne kadar anne babalar\u0131 taraf\u0131ndan hi\u00e7bir sorumluluk verilmemi\u015f, bir taba\u011f\u0131 l\u00fctfen masadan mutfa\u011fa g\u00f6t\u00fcren, belki ge\u00e7 evlenmi\u015f ve evlenmeden uzun profesyonel hayat\u0131 olmu\u015f kad\u0131nlardan s\u00f6z ediyoruz. Onlar biraz \u015fa\u015f\u0131rm\u0131\u015f olabilir. Normaldir. Belki beni kalpsiz bulacaks\u0131n\u0131z ama \u00e7ok da \u00fcz\u00fclm\u00fcyorum o \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131klara. \u00c7\u00fcnk\u00fc kad\u0131nlar\u0131n sistem i\u00e7indeki konumlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek i\u00e7in malzeme hep vard\u0131, hep \u00e7ok boldu.<\/p>\n\n\n\n

Bu s\u00f6yle\u015fi 30 Nisan 2020 tarihinde Gazete Duvar\u2019da yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131 ilk olarak \u015furada yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r: https:\/\/www.gazeteduvar.com.tr\/gundem\/2020\/04\/30\/deniz-kandiyoti-salgin-modern-kadinin-yasadigi-illuzyonu-yikti-gecti\/<\/a><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prof. Deniz Kandiyoti korona vir\u00fcs\u00fc salg\u0131n\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan e\u015fitsizli\u011fi de\u011ferlendirdi: “Hayat\u0131n normal ak\u0131\u015f\u0131 i\u00e7inde aileye destek faaliyetlerinin neredeyse tamam\u0131n\u0131n koordinat\u00f6r\u00fc kad\u0131nlard\u0131. Mesela \u00e7ocuk hastaland\u0131, okuldan almak laz\u0131m. Kim alacak? Kim toplant\u0131s\u0131n\u0131 b\u0131rak\u0131p gidip \u00e7ocu\u011fu alacak? Y\u00fczde 90 anne. Zaten okul da y\u00fczde 90 ilk olarak anneyi aramaya ko\u015fullanm\u0131\u015ft\u0131r. Salg\u0131nla birlikte koordinasyon fonksiyonuna icra fonksiyonu…<\/p>","protected":false},"author":5,"featured_media":2655,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_coblocks_attr":"","_coblocks_dimensions":"","_coblocks_responsive_height":"","_coblocks_accordion_ie_support":"","_eb_attr":"","inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[94],"tags":[],"ppma_author":[573],"class_list":["post-2654","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-derleme","author-mor-dayanisma"],"authors":[{"term_id":573,"user_id":5,"is_guest":0,"slug":"mor-dayanisma","display_name":"Mor Dayan\u0131\u015fma","avatar_url":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/wp-content\/litespeed\/avatar\/18b1bff8d2c98eaf6f87c388a27f2cfa.jpg?ver=1788268176","author_category":"1","first_name":"Mor","last_name":"Dayan\u0131\u015fma","user_url":"","job_title":"","description":"Contact<\/a>\r\n\r\ndayanismamor@gmail.com"}],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2654","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2654"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2654\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2654"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2654"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2654"},{"taxonomy":"author","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.mordayanisma.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/ppma_author?post=2654"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}