📸 Burcu Yıldırım
HPV; çoğumuzun bilmediği, yaşayanların tedirgin olduğu, önlenebilir olmasına rağmen önlenmemesine öfke duyduğumuz bir hastalık. Peki, nedir bu HPV? Biz, neden onu konuşuyoruz, duyuyoruz ve aynı zamanda duyurmaya çalışıyoruz?
İnsan papilloma virüsü (HPV-Human Papilloma Virus); tek konakçısı insan olan papillomaviridae ailesinden küçük, sirküler ve çift sarmallı bir DNA virüsüdür.
Eski Yunan ve Roma kaynaklarında cilt siğillerinin varlığından ve hatta cinsel yolla bulaşan bir durum olduğundan bahsedilmiştir. Modern tıp tarihinde ise siğillerin nedenine ve olası risk faktörlerine yönelik ilk çalışma, 1842 yılında İtalyan bir doktor tarafından yayımlanmıştır.1 Çalışmasında birden fazla partneri olanlarda siğillerin daha çok gözlemlendiğini, cinsel yolla bulaştığını öne sürmüştür. Akabinde, 1907 yılında diğer bir İtalyan doktor Ciuffo tarafından bunların virüs kaynaklı olduğu ileri sürülmüş fakat teknik yetersizliklerden bu bulgu kanıtlanamamıştır.2 1930’ların başında Richard Shope ve Weston Hurst yaptıkları çalışmalar neticesinde, virüsün tümörojenik ve bulaşıcı olduğunu göstermişlerdir.3
1974’te Alman Dr. Herald zur Hausen, HPV’nin serviks kanserinin nedeni olduğunu öngören ilk kişidir. Fakat o sıralarda Herpes virüsü, etken olarak düşünülüyordu. Dr. Hausen 1983 yılında serviks kanserinde HPV’yi göstererek bugün ulaştığımız tüm bilgilerin ana dönüm noktasına ulaşmıştır.4
Bununla birlikte, onlarca bilimsel makale yayımlanmıştır. Akademik çalışmalar sonucunda, rahim ağzı kanserinin oluşmasında ana etkenin HPV virüsü olduğu ve bu virüsün onlarca tipinin bulunduğu, ayrıca bu tiplerden hepsinin değil; bazılarının rahim ağzı kanserine yol açtığı net bir şekilde ispatlanmıştır.
Sonuçta kansere yol açan HPV tiplerinin belirginleşmesi, bu tiplere karşı aşı geliştirmenin önünü açmıştır. 2006 yılında üretilen, HPV bulaşını ve rahim ağzı kanserini engelleyen aşıların üretimi mümkün olmuştur. Günümüzde hem onkojenik HPV türlerine hem de siğillere sebebiyet veren HPV türlerine karşı koruma sağlayan 9’lu HPV aşısı mevcut. Buraya kadar daha çok tarihçesine değinmek istedim. Çünkü bugün HPV’yi daha çok konuşabiliyor olmamız yeni olmasından değil, kadınların bu konuda farkındalık yaratması ve bu hastalığın engellenebilmesi için ücretsiz aşı talebinde bulunmasındandır.
Hepimizin bir şekilde yolu, adında kanser geçen bir hastalıkla kesişmiştir. Bu, bazen kendimiz bazen bir sevdiğimiz ya da bir tanıdığımız olmuştur. Evet, kanser çok duyduğumuz ve çok da bildiğimiz bir olgu. Yüzlerce kanser türü var ve pek çok da risk faktörü… %70 oranında sebebi bilinen rahim ağzı kanseri de bunlardan biri. Rahim ağzı kanseriyle %70’lik ilişkili olan HPV’nin aşısı da mevcut ama buna rağmen Türkiye’de Ulusal Aşı Takvimi’nde değil. Tam olarak buraya itiraz ediyoruz ve bunu adil bulmuyoruz.
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, 2022 yılında 660 bin yeni rahim ağzı kanseri tanısı konmuş ve 350 bin ölüm gerçekleşmiştir.5
Yine aynı yıl yayımlanan UppsalaConflict Data program verilerine göre 2022’de en az 237.000 kişi silahlı çatışmalar nedeniyle hayatını kaybetti.6 Bu veri Ukrayna-Rusya Savaşı’ndaki silahlı güçlerden Meksika’daki kartellerin çatışmalarına kadar gerçekleşen sivil ve askeri ölümleri içeriyor. Takdir edersiniz ki savaş kaynaklı ölümlerin, sakatlıkların gerçekleşmesi birçok sebep içeriyor, hâliyle önlemek de bir o kadar komplike. Fakat HPV ve HPV kaynaklı rahim ağzı kanserini önlemek bu kadar çoklu ve komplike bir koruma önleme mekanizması içermiyor. Yani, HPV kaynaklı hastalık ve ölüm oranını önlemek bir savaştan kaynaklı ölümleri ve sağlık problemlerini önlemekten çok çok daha kolay, fakat buna rağmen kadınlar önlenebilir rahim ağzı kanserinden, o yıl gerçekleşen savaşlardan daha fazla ölüyor. Bu verilerin binlerce kadının hayatının karşılığı olduğu gerçeğini kabul edip bu soğuk ve keskin bilgiyi bir mücadele pratiğine dönüştürmek zorundayız.
Buraya kadar bizim için çarpıcı olan kanseri ve ölümü konuştuk ama tüm meselemiz maalesef bu da değil. Genel popülasyonun neredeyse %90’ı, hayatının bir yerinde muhakkak HPV’nin herhangi bir türü ile karşılaşıyor, çoğu da geçiyor ama siğillere sebep olan veyahut onkojenik olanlardan korunmak elzem. Sağlık hakkı kapsamında, herkes sağlığını koruyacak bilgiye erişebilmeli. Peki, biz kentlerde veya köylerde sağlığımız veya cinsel sağlık hakkında temel bilgiye ulaşabiliyor muyuz? HPV’yi ve HPV’den korunma yollarını bilmek herkesin hakkı. Bu hakkın engellenmesi, politik bir tercih olmakla beraber erkeklerin bu konuda bilinçlendirilmemesi de patriyarkal ilişkileri sürdürür ve derinleştirir. Peki, bununla ilgili hiç mi bir adım yok? Elbette var. Geçtiğimiz ocak ayı HPV Farkındalık Ayı’ydı. Eğer bu ay hastaneye yolunuz düştüyse bekleme salonunda HPV broşürü dağıtılan bir stant görmüşsünüzdür. Ama taktir edersiniz ki senenin bir ayının bir günü içinde bunu yapmak, bilgiyi toplumsallaştırmaz.
Diyelim ki yeterli bilgiye ulaşabildik; peki, bunun için yeterli ürüne erişebiliyor muyuz? Kondom, internal kondom, dental dam gibi bariyer yöntemler %100 olmasa da bulaş riskini ciddi oranda azaltıyor fakat bunlar da herkes için erişilebilir değil, çünkü tamamı ücretli ve herkesin alabileceği fiyatta da değil. Bunlara rağmen, yine de HPV pozitif oldunuz diyelim, tedavi tamamen ücretsiz mi? Cevap, maalesef koca bir hayır! HPV’yi vücuttan atmaya yardımcı takviyeler binlerce lira.
Bugün HPV’nin 9 türüne karşı koruyuculuğu olan ve belli periyotlarda uygulanan aşının sadece bir dozu 4600 TL. Asgarî ücretin yoksulluk sınırının altında olduğu bir ülkede, HPV gibi bir aşının hâlâ Ulusal Aşı Takvimi’ne alınmaması bir halk sağlığı sorunudur.
Aşılar önleyici halk sağlığı araçlarıdır. HPV aşısı ise kanser gibi tedavisi oldukça pahalı olan ve bakım yükünün genellikle kadınların üzerinde olduğu uzun süreli bir hastalığı önleyebilmektedir. Ayrıca sağlık ekonomisi çalışmaları, aşılamanın uzun vadede hem hayat kurtaran hem de bütçe açısından daha sürdürülebilir bir müdahale olduğunu göstermektedir.7
12 Haziran 2025 tarihinde, Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu tarafından HPV’nin neden olduğu hastalıklara ve kanserlere karşı 2025 yılı sonunda aşı programının başlatılacağı ve söz konusu program kapsamında Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenecek olan yaş grubunun ücretsiz olarak HPV aşısı olabileceği ifade edilmişti. Fakat buna yönelik tek bir somut adım yok!
Buradan da bir kez daha Bakan Bey’e sesleniyoruz:
Oyalamayın, eşit ve adil bir şekilde risk altındaki herkese HPV aşısı uygulayın.
Aşı haktır!
- Rigoni-Stern, Domenico Antonio. Statistical Facts About Cancers… Verona, 1842.
Verona’daki ölüm kayıtlarını inceleyerek cinsel yaşam ile bazı genital hastalıkların görülme sıklığı arasındaki ilişkiye dair erken dönem epidemiyolojik gözlemler içeren çalışma. ↩︎ - Ciuffo, Giuseppe. Innesto positivo con filtrato di verruca volgare. 1907.
Siğillerden elde edilen ve bakterileri tutan filtrelerden geçirilmiş hücresiz özütle yaptığı aşılama deneyleri sonucunda, siğillerin etkeninin filtre edilebilir bir virüs olabileceğini ileri süren erken dönem deneysel çalışma. ↩︎ - Shope, Richard E.; Hurst, E. Weston. Infectious Papillomatosis of Rabbits. 1933.
Tavşanlarda görülen papillomların bulaşıcı bir virüs tarafından oluşturulduğunu deneysel olarak gösteren ve virüsün tümör oluşturma potansiyeline dair erken kanıtlar sunan çalışma. ↩︎ - Dürst, Matthias; Gissmann, Lutz; Ikenberg, Hans; & zur Hausen, Harald. A papillomavirus DNA from a cervical carcinoma and its prevalence in cancer biopsy samples from different geographic regions. 1983.
Bu çalışma, human papilloma virüsü tip 16’nın (HPV-16) serviks kanseri örneklerinde varlığını moleküler olarak göstermiştir ve HPV’nin servikal kanser etiyolojisine dair ilk doğrudan kanıtlardan biridir. ↩︎ - World Health Organization. Cervical cancer – Fact sheet. WHO, 2025. ↩︎
- Uppsala Conflict Data Program (UCDP), Uppsala University. Number of deaths in organised violence in 2022. (Basın bildirisi, 7 Haziran 2023). ↩︎
- Şahin, Çağrı E.; Karabey, Selma. Cost-effectiveness of female HPV vaccines for routine childhood immunisation schedule in Türkiye. 2025.
Türkiye’de HPV aşısı programının sağlık ekonomi açısından yüksek maliyet-etkinlik sağladığını ortaya koyan modelleme çalışması. ↩︎
